Het Dinamo Fonds slaat groot alarm: het is vijf voor twaalf voor de Nederlandse heideschaapskuddes en zonder directe steun verdwijnen niet alleen de herders en hun kuddes, maar ook het eeuwenoude heidelandschap dat zij al generaties lang onderhouden.
Directeur Henk Atze Dijkstra van het vermogensfonds zegt: “In Nederland zijn nog slechts 88 kuddes actief, met zo’n 200 professionele herders. Zij spelen een cruciale rol in natuur- en landschapsbeheer, met schapen in plaats van machines – maar ze staan nu met de rug tegen de muur. Alleen al in de afgelopen zes maanden zijn twee kuddes gestopt. Meer zullen volgen als er niets verandert.”
Nijpende situatie
“De situatie is nijpend”, zegt Dijkstra. “Sinds de afschaffing van de graasdierpremie in 2023 is er geen structurele vervangende regeling gekomen. Tegelijkertijd nemen de kosten toe: de verplichte vaccinaties tegen Q-koorts en de blauwtong kosten kuddehouders tot wel €18.000 per jaar – volledig uit eigen zak. Daar komen nog de gestegen kosten voor voer, verzorging en bescherming tegen de wolf bovenop.”
“In landen als Duitsland en België ontvangen schaapskuddes wél overheidssteun. In Nederland vallen ze tussen wal en schip. Zelfs de Subsidieregeling Natuur en Landschap sluit heidegebieden uit. Het gevolg: herders werken zich uit de naad, onderbetaald en zonder toekomstperspectief – terwijl hun vak erkend is als immaterieel erfgoed.”
Heideschapen: oplossing voor stikstof en biodiversiteit
Dat juist nu de heideschapen dreigen te verdwijnen, is extra wrang. Dijkstra zegt: “Deze kuddes zijn dé sleutel in het herstel van biodiversiteit en het terugdringen van stikstof. Door overmatige stikstofuitstoot raken heidegebieden overgroeid door gras en struiken, waardoor het open heidelandschap verdwijnt – en daarmee soorten als de nachtzwaluw, zandhagedis en heikikker. In de afgelopen twee eeuwen is al 93% van de Nederlandse heide verdwenen: van 600.000 hectare naar slechts 40.000.
“Zonder begrazing door schapen is verdere teloorgang onvermijdelijk. Herders zorgen met hun kuddes voor ecologisch beheer zonder machines of kunstgrepen. Ze houden de heide open, herstellen het landschap én pakken stikstof aan bij de wortel.”
Actie nodig van overheid, provincies en terreinbeheerders
“Het Dinamo Fonds investeerde de afgelopen vier jaar ruim een half miljoen euro in het behoud van 30 kuddes”, vertelt Dijkstra. “Maar dat is niet genoeg. Zonder extra steun verdwijnen de kuddes – en daarmee het heidelandschap voor toekomstige generaties.” Om het voortbestaan van de Nederlandse heideschaapskuddes en hun bijdrage aan natuurbeheer veilig te stellen, is volgens het fonds directe actie nodig van alle betrokken partijen.
Aan de Rijksoverheid wordt dringend gevraagd verantwoordelijkheid te nemen. Vergoed de hoge kosten van verplichte vaccinaties, zoals dat in andere EU-landen al gebeurt. Neem bovendien heidegebieden expliciet op in de Subsidieregeling Natuur en Landschap, zodat herders niet langer buiten de boot vallen. Maar belangrijker nog: ontwikkel structureel beleid en financiële ondersteuning voor herders en hun kuddes, zodat zij hun essentiële werk kunnen blijven doen.
Ook provincies spelen een sleutelrol, aldus het fonds. Zij worden opgeroepen om structurele subsidies beschikbaar te stellen voor begrazing met kuddes in heidegebieden, en om te stoppen met het uitsluiten van die gebieden uit bestaande natuursubsidies. Gemeenten kunnen bijdragen door te helpen in de kosten van vaccinaties voor kuddes die binnen hun grenzen actief zijn in landschapsbeheer.
Terreinbeheerders, zoals natuurorganisaties en waterschappen, worden aangespoord om herders te erkennen als volwaardige partners in duurzaam natuurbeheer. Investeer in hun werk en zie kuddes als een natuurlijke én effectieve oplossing voor de stikstofproblemen.
Dinamo Fonds start een petitie voor behoud kuddes
En tot slot: ook het publiek kan iets doen. “Door de petitie te ondertekenen, steun je de herders en geef je een krachtig signaal af dat dit cultureel erfgoed en waardevol landschap ons allemaal aangaat.” De petitie tekenen kan hier.
Schilderijen Mauve of Van Gogh
“Het uitblijven van compensatie voor hoge vaccinatiekosten en het uitsluiten van heidebegrazing uit beleidsregelingen treffen herders en kuddes onevenredig hard,” zegt Henk Atze Dijkstra. “Als we nu niets doen, blijven straks alleen schilderijen van Mauve of Van Gogh over als herinnering aan ons heidelandschap.”
Lees ook:
