Een hoestend schaap: is het zomerhoest?

Rond deze tijd van het jaar ontvangen de dierenartsen bij de Veekijker van GD jaarlijks vragen van schapenhouders en dierenartsen over hoestende schapen. Is dat zomerhoest? Een blog van GD-dierenarts Eveline Dijkstra.

Niet altijd slaat een behandeling goed aan en ondertussen blijft de hoest bestaan. Vaak tot ergernis van de schapenhouder, die gezonde dieren in het land wil hebben staan. En hoewel de naam anders doet vermoeden, is niet elke zomerse hoest ‘zomerlongontsteking’.

Hele jaar door

Luchtwegproblemen kunnen het hele jaar door optreden. En hoewel lammeren vaak gevoeliger zijn voor luchtweginfecties komen andere problemen juist vaker voor bij volwassen schapen. Soms blijft de aandoening beperkt tot het individuele dier, in andere gevallen komt het koppelsgewijs voor. Omdat het verloop vaak slecht te voorspellen is, variërend van acute sterfte tot chronische klachten, is het zaak signalen van luchtwegproblemen altijd serieus te nemen.

Irritatie slijmvliezen

Hoesten is een reactie op irritatie van de slijmvliezen in de luchtwegen. Irritatie kan het gevolg zijn van infectieuze oorzaken als virussen en bacteriën, maar ook van niet-infectieuze zaken als stof of irriterende gassen als ammoniak. Het stellen van een diagnose is belangrijk voor het inzetten van een juiste behandeling, maar ook voor het nemen van preventieve maatregelen. Een goede klinische inspectie, sterfte- en behandelgegevens van voorgaande jaren en pathologisch onderzoek kunnen helpen bij het stellen van een diagnose.   

Zomerlongontsteking

De belangrijkste bacteriële luchtwegaandoening in Nederland is zomerlongontsteking en staat wereldwijd beter bekend als pasteurellose. Dit is een verzamelnaam voor acute longontsteking met de meest voorkomende bacteriële kiemen, te weten Mannheimia haemolytica, Bibersteinia trehalosi en Pasteurella multocida. Ondanks de naam komt zomerlongontsteking niet alleen in de zomer voor, maar kan het hele jaar door optreden.

Meestal gaat er een (stress)factor aan vooraf die de weerstand of de werking van de luchtwegen vermindert. Vooral in de nazomer zien we dat lammeren van acht tot twaalf maanden plotseling dood gevonden worden na bijvoorbeeld verweiden, transport of koude nachten. Het ziekteverloop is dan zo acuut dat er vaak geen hoest aan voorafgaat. In deze gevallen is Bibersteinia trehalosi meestal de veroorzaker. Vaccinatie kan bescherming bieden tegen zomerlongontsteking.

Virale aandoeningen

Virale luchtwegaandoeningen zijn wat minder bekend, echter weten we inmiddels maar al te goed dat het blauwtongvirus ook kan leiden tot ernstige benauwdheid bij schapen. Daarnaast is zwoegerziekte een belangrijk virus om rekening mee te houden. Van overige acute virusinfecties weten we maar weinig. Doorgaans lijkt de impact ervan beperkt, al kunnen ze de weg wel vrijmaken voor bacteriële infecties.

Parasitaire infecties

In Nederland wordt de rol van parasitaire infecties zeer klein geacht. De kleine longworm (Muellerius capillaris) komt hier voor, maar geeft vaak geen klachten. Infecties worden vaak bij toeval vastgesteld in de longen van slachtdieren of op pathologie. Het advies is daarom terughoudend te zijn in het gebruik van ontwormingsmiddelen voor de behandeling van longworminfecties.     

Strottenhoofdontsteking is een voorbeeld van een aandoening die vaak bij individuele gevallen voorkomt. Hoofdzakelijk rassen met een korte nek, zoals Texelaars, zijn gevoelig voor deze aandoening. Die gaat gepaard met benauwdheid en een raspend geluid bij inademing. De behandeling kan hardnekkig zijn.

Niets meer missen over ziektes bij schapen? Meld je nu aan voor de gratis nieuwsbrief …
of neem een voordelig proefabonnement op Het Schaap!

Blijven monitoren

Niet elke hoest wijst op ziekte. Soms maken schapen een gezonde indruk, ondanks een kuch in het koppel. Opvallend is dat dieren goed eten en goed in conditie blijven. In de zomermaanden kan milde irritatie van slijmvliezen ontstaan doordat schapen hijgen om de warmte kwijt te kunnen of door stof in de omgeving. Stoffig ruw- en of krachtvoer kunnen ook een bron van irritatie zijn. Behandeling met antibiotica heeft in dergelijke gevallen weinig effect. Het is dan belangrijk om de schapen goed te blijven monitoren en de eventuele bron weg te nemen. In de meeste gevallen verdwijnen de klachten vanzelf.

Hoest bij schapen heeft dus niet één oorzaak en vraagt om maatwerk. Door alert te zijn op signalen, samen met de dierenarts naar de achterliggende oorzaak te kijken en preventieve maatregelen te nemen, kunnen veel problemen worden voorkomen. Hoest eruit, rust erin.

Lees ook:

• Zomerlongontsteking of pasteurellose; alle vragen op een rij
• Minder stress bij opstallen van schapen voorkomt ziektes
• Meer in Dossier Schapenziektes…