Bulgaarse wetenschappers publiceerden de medische gegevens van een ooi en haar lam, die negentig dagen onder zware omstandigheden vastzaten op een rotsrichel. Ze hadden zeer beperkte toegang tot voedsel- en waterbronnen. Dit zeldzame geval van langdurige overleving bij gedomesticeerde schapen laat zien hoe groot het aanpassingsvermogen van deze diersoort kan zijn. Een column van Karianne Peterson.
Het incident begon toen een kudde schapen werd opgeschrikt door de hond van een toerist. In paniek vluchtten de dieren naar de rand van een steile, rotsachtige helling bij het middeleeuwse fort Monyak in Bulgarije. Drie schapen stortten naar beneden en kwamen om. Twee ooien overleefden doordat zij terechtkwamen op een uiterst ontoegankelijke rotsrichel van 350 vierkante meter, omringd door steile kliffen en hoge rotswanden.
Ongeveer een maand na de val wierp één van de ooien een gezond lam. Er startten drie reddingsexpedities en tijdens de laatste actie werden de ooi en haar lam in veiligheid gebracht. De andere ooi raakte tijdens die reddingsoperatie helaas in paniek, viel verder naar beneden en kon niet worden gered. Gedurende de negentig dagen dat de dieren vastzaten, is herhaaldelijk geprobeerd voer en water bij de dieren te krijgen, zonder succes. Dit alles speelde zich af tussen december en maart, onder winterse omstandigheden.
Ernstig tekort aan water en voeding
Lichamelijk en laboratoriumonderzoek direct na de redding bracht ernstige uitdroging en uitmergeling aan het licht bij de ooi, vergezeld van afwijkingen in meerdere orgaansystemen. Deze afwijkingen wijzen op een langdurige stofwisselingsfase waarin het lichaam zichzelf afbreekt om energie vrij te maken. Biochemische analyse van de overlevende ooi liet verhoogde concentraties stikstofhoudende afvalstoffen zien die ontstaan bij de afbraak van lichaamseiwitten. Dit kan wijzen op een verminderde nierdoorbloeding.
Ook werden elektrolytenstoornissen vastgesteld, waaronder verhoogde natrium- en chloridewaarden, passend bij ernstige uitdroging en een verstoring van de water- en elektrolytenbalans. Daarnaast bevatte het bloed verhoogde concentraties bloedeiwitten en rode bloedcellen. Alles bij elkaar laat dit zien dat de ooi langdurig kampte met een ernstig tekort aan water en voeding.
Niets meer missen over schapen? Probeer eens een voordelig proefabonnement op Het Schaap!
Waardevolle informatie
Hoe verdrietig het verhaal ook is voor de ooi, wetenschappelijk gezien levert zij waardevolle informatie op. De bevindingen kunnen helpen bij het inschatten van de lichamelijke conditie en het herstelvermogen van schapen onder omstandigheden van onvoldoende voer- en wateropname, bijvoorbeeld tijdens ziekte. Ook geven ze meer inzicht in welzijnsvraagstukken en de grenzen van het aanpassingsvermogen van schapen.
Schapen staan erom bekend dat zij zich goed kunnen aanpassen aan hun omgeving. Gezien het sociale karakter van schapen vormt isolatie een belangrijke stressfactor. Scheiding van de kudde heeft een negatieve invloed op zowel het welzijn van het individu als de samenhang binnen de kudde. Een belangrijke factor die bijdroeg aan het overleven in Monyak was het behoud van sociale contacten tussen de twee ooien en later het lam.
Verschillend gedrag met en zonder lam
Tijdens de reddingsoperatie vertoonden de twee ooien duidelijk verschillend gedrag. De ene ooi raakte in paniek, probeerde te vluchten en viel van de rotsen. De ooi met lam bleef opvallend rustig en kon, na verdoving, samen met haar lam van de hoge rotswand gehesen worden. Dit gedrag kan zijn beïnvloed door een sterk uitgesproken motivatie van de moeder, die de typische ‘vecht-of-vluchtreactie’ onderdrukte. Ook na de redding vertoonde de ooi sterk moederlijk gedrag door zich over haar lam te ontfermen en het te zogen.
Deze bijzondere casus laat zien hoe groot het aanpassingsvermogen van schapen kan zijn, zelfs onder zeer extreme omstandigheden.
Meer weten? Hier lees je alle ins en outs over dit bijzondere verhaal.
