Op ons kantoor staat een complete verzameling met alle vijftig jaargangen van Het Schaap. Uit nieuwsgierigheid bladeren we af en toe terug in oudere edities om te zien welke onderwerpen schapenhouders, dierenartsen en onderzoekers destijds bezighielden. Welke gezondheidsproblemen waren actueel? Welke ontwikkelingen kregen aandacht? En in hoeverre zijn die thema’s nog relevant? Een column van Eveline Dijkstra.
Het antwoord: verrassend vaak. Die indruk werd bevestigd door een analyse van twintig jaar pathologiegegevens van schapen die bij GD voor sectie werden ingestuurd. Bij het nagaan of de belangrijkste doodsoorzaken in de afgelopen decennia zijn veranderd, bleek het beeld opmerkelijk stabiel. Maagdarmworminfecties, met name haemonchose en enterotoxemie (het bloed) behoren al decennialang tot de meest voorkomende gezondheidsproblemen bij schapen.
Aandacht voor risicoperioden
In de diergeneeskunde gaat de aandacht vaak uit naar nieuwe of opkomende aandoeningen, terwijl bekende ziekten nog altijd een grote impact hebben op de schapengezondheid. Goed weidemanagement, verantwoord gebruik van ontwormingsmiddelen, vaccinatie en aandacht voor risicoperioden blijven daarom onverminderd belangrijk. Dat haemonchose en enterotoxemie al zo lang een belangrijke rol spelen, laat bovendien zien dat deze aandoeningen zich niet eenvoudig laten beheersen.
Het unieke jubileumnummer niet missen? Neem dan nu een proefabonnement op Het Schaap. Een mooie gelegenheid om kennis te maken met Het Schaap.
Ander speelveld
Terugkijken laat echter niet alleen zien welke aandoeningen zijn gebleven, maar ook welke vooruitgang is geboekt. Klassieke scrapie is dankzij jarenlang fokbeleid en intensieve surveillance vrijwel uit Nederland verdwenen. Ook voor zwoegerziekte zijn belangrijke stappen gezet met de invoering van vrijwillige certificeringsprogramma’s. Deze programma’s ondersteunen bedrijven bij het beheersen van de aandoening en geven meer inzicht in de gezondheidsstatus van bedrijven.
Tegelijkertijd verandert het speelveld. De uitbraak van blauwtongvirus serotype 3 maakte duidelijk hoe snel de diergezondheidssituatie kan omslaan. Veranderende klimaatomstandigheden bevorderen naar verwachting de verspreiding van vectoren, zoals knutten en teken, waardoor vectoroverdraagbare ziekten een belangrijkere rol kunnen gaan spelen.
Ook het Schmallenbergvirus laat zien hoe de betekenis van een nieuwe dierziekte in de tijd kan veranderen. Na de introductie in 2011 volgde in 2012 een sterke toename van aangeboren afwijkingen bij lammeren. Inmiddels is het virus in Europa gevestigd en worden nieuwe gevallen en periodieke verheffingen als onderdeel van de diergezondheidsmonitoring gevolgd. Een ziekte die aanvankelijk veel onzekerheid veroorzaakte, is daarmee geleidelijk onderdeel geworden van het bekende ziektebeeld.
Toekomstige uitdaging
Internationaal worden de zorgen met betrekking tot haemonchose gedeeld. Haemonchose wordt beschouwd als een van de belangrijkste toekomstige uitdagingen voor de schapenhouderij in Noordwest-Europa. Niet omdat de parasiet nieuw is, maar doordat de toenemende resistentie tegen anthelmintica de mogelijkheden voor effectieve bestrijding onder druk zet. Klimaatverandering kan deze ontwikkeling verder versterken door de epidemiologie van maagdarmwormen te beïnvloeden. Daarmee blijft haemonchose een belangrijk aandachtspunt.
Daarnaast vragen andere infectieziekten om blijvende aandacht. De recente uitbraken van schapen- en geitenpokken in Spanje en de verdere verspreiding van peste des petits ruminants (PPR) laten zien dat exotische dierziekten dichter bij Noordwest-Europa komen. Of en wanneer dergelijke ziekten Nederland bereiken, is onzeker. Ze benadrukken wel het belang van een goede diergezondheidsmonitoring en blijvende alertheid op veranderingen in het voorkomen van dierziekten.
De geschiedenis laat zien dat diergezondheid voortdurend in beweging is. Sommige aandoeningen kunnen dankzij gezamenlijk optreden sterk worden teruggedrongen. Andere blijven, ondanks alle inspanningen, een hardnekkige uitdaging. Tegelijkertijd dienen zich nieuwe uitdagingen aan. Eén ding is zeker: wie denkt de schapenhouderij door en door te kennen, wordt vroeg of laat weer verrast.
