De officiële leverbotprognose is met (vervroegd en hopelijk tijdelijk) pensioen gestuurd. De werkgroep Leverbotprognose, met onder meer Lammert Moll, stelde de voorlopige en definitieve leverbotprognose jarenlang samen. Een column van GD-dierenarts Karianne Peterson.
De leverbotprognose was gebaseerd op meteorologische gegevens gecombineerd met het in kaart brengen van leverbotslakken en mogelijke besmetting met tussenstadia van de leverbot in het veld. Uit pure interesse voert Moll nog op enkele bedrijven de kartering uit en op basis van deze beperkte gegevens vermoedt hij dat de kans op een leverbotbesmetting in 2025 niet groot is geweest. In gebieden met een verhoogde waterstand zou een vroege leverbotbesmetting in de zomer echter niet kunnen worden uitgesloten, aldus Lammert Moll.
Maandelijkse slakkentellingen
Moll baseert dit op maandelijkse slakkentellingen en -onderzoek op percelen waar eerder leverbotslakken zijn aangetoond en regelmatig schapen lopen en op basis van meteorologische gegevens van het KNMI. Lammert Moll benadrukt dat de informatie beperkt is omdat sinds het stoppen van de officiële werkgroep leverbotprognose er landelijk op te weinig percelen slakkentellingen en onderzoek in kaart gebracht worden.
Meteorologische gegevens van 2025,waaronder het tekort aan neerslag resulterend in droogte en hogere temperaturen in 2025, wijzen kort door de bocht op een lage kans op een leverbotbesmetting. Specifiek door de droogte in augustus is de ontwikkeling van de leverbotslakken en de besmetting in de slakken tot staan gebracht. Daarna is deze maar langzaam weer op gang gekomen waarbij Lammert Moll pas in oktober weer leverbotslakken aantrof. Goed nieuws tot zo ver.
Schapen die in Friesland en Noord-Holland op percelen hebben gelopen waar verhoogde waterstanden zijn toegepast (plas-dras principe), lopen echter nog wel degelijk gevaar. Bij een verdenking is het verstandig mestonderzoek uit te laten voeren. Bij lammeren geeft bloedonderzoek ook een goed beeld. En mocht een schaap sterven, dan kan sectie zowel een acute als een chronische leverbotbesmetting duiden.
Leverbot in Drenthe
En zo geschiede dat er in januari een vierjarige ooi ter sectie kwam met te veel vocht in de buikholte, een bonte gezwollen lever tekenend voor een chronische (oude) leverbotbesmetting. Daarbij werden bovendien volwassen leverbotten in de galblaas aangetroffen. Bingo! Wat opvallend was, is dat deze ooi afkomstig was uit Drenthe, een provincie die niet algemeen bekend staat als leverbotgebied. Maar niet alles is wat het lijkt: de ooi sleet haar dagen in de begrazing van natuurgebieden. In deze gebieden kan sprake zijn van vernatting, waardoor de leverbotslak er potentieel een goed onderkomen kan vinden. En als er dan dieren lopen die een leverbotbesmetting onder de leden hebben, is er kans dat de levenscyclus van de leverbot gecompleteerd kan worden.
Helemaal verontrustend wordt het als er schapen terechtkomen met leverbotten die resistent zijn tegen het meest gebruikte middel op basis van de werkzame stof triclabendazol. Dat is dubbel pech. Als er een leverbotbesmetting is geconstateerd en er vervolgens een behandeling is ingesteld is het belangrijk de effectiviteit van de behandeling middels mestonderzoek te checken. Als er drie weken na een goed uitgevoerde behandeling toch nog leverboteieren in de mest worden gevonden, dan moet er een alternatieve route worden ingeslagen. Een ander middel inzetten waarbij een ander behandelprotocol van toepassing is. Raadpleeg hiervoor uw dierenarts.
Niets meer missen over schapen? Meld je nu aan voor de gratis nieuwsbrief …
of probeer eens een voordelig proefabonnement op Het Schaap!
Bij mestonderzoek is de vondst van één leverbotei al aanleiding om te gaan behandelen. Een ei betekent een volwassen leverbot in de galgangen die daar voor schade kan zorgen. Dit is dus anders dan bij eieren van andere maagdarmwormen. De afgelopen 12 maanden zijn bij GD ei-aantallen van 5 tot wel 2880 eieren per gram mest aangetoond in 39 inzendingen. Een volwassen leverbot kan tot wel 25 duizend eieren per dag produceren. Dit kan weer zorgen voor een zware besmetting op de percelen.
Een gewaarschuwde schapenhouder telt voor twee. Deze kan zijn schapen behoeden voor een leverbotbesmetting door begrazing van risicopercelen op risicovolle tijden te voorkomen. Of door natte gedeeltes hiervan (tijdelijk) ontoegankelijk te maken door draad te spannen.
Voorspelling op kans leverbot
Voorheen deed de werkgroep leverbotprognose een voorspelling over de kans op leverbot in heel Nederland. Vooral ook omdat leverbot al voor (acute) sterfte zorgt bij schapen voordat de schapenhouder iets waarneemt. Hoewel meteorologische gegevens een indicatie geven is het voor een goede voorspelling, wanneer en in welke mate er een leverbotbesmetting wordt verwacht, noodzakelijk om op grotere schaal maandelijkse slakkentellingen en slakkenonderzoek te doen. Om te weten of er leverbotslakken voorkomen, zouden percelen in kaart gebracht kunnen worden door onderzoek. Blijkt dan dat deze voorkomen en ook nog eens besmet zijn met de tussenstadia van de leverbot, dan is het dubbel opblazen gepast.
Lammert Moll geniet inmiddels van zijn welverdiende pensioen, maar hoe fijn zou het zijn als de werkgroep leverbotprognose nieuw leven ingeblazen zou krijgen? Dat kan schapenlevens redden…
Aan het laden ...
