De rol van Nederland voor Merino’s in Australië [#1]

Enorme beelden van de Merino geven het belang van de wolindustrie in Australië aan.

Deel dit artikel:

Australië is een van de grootste schapenlanden ter wereld maar dit is niet altijd zo geweest. Bij de introductie van schapen in Australië in de achttiende eeuw hebben Spanje en Nederland een belangrijke rol gespeeld. [Deel 1 van Down Under met Piet Vellema]

Down Under met Piet Vellema
Dierenarts Piet Vellema maakt een unieke reis door schapenland Australië. Volg hem in dit dossier ‘Down Under met Piet Vellema’. Mis niks en meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief.

Tegenwoordig zijn in Europa vlees en melk de belangrijkste producten van de schapenhouderij. Wol is een bijproduct geworden. In het verre verleden was wol essentieel voor het maken van warme kleding in gebieden met een koud klimaat. In Europa speelde de Spaanse Merino daarin vanaf de veertiende eeuw een hoofdrol.

De vraag naar wol buiten Spanje nam toe toen in de vijftiende eeuw door een handelsconflict tussen Engeland en Nederland de handel in wol vanuit Engeland werd opgeschort. De Vlaamse textielindustrie moest toen noodgedwongen haar grondstof elders inkopen en kwam zo terecht bij de Merino.

Persoonlijke geschenken koningshuizen

In de eeuwen daarna bleef Spanje een belangrijke grondstofleverancier voor de Europese luxe textielindustrie. Vanaf de achttiende eeuw nam in heel Europa de vraag naar Merino’s toe en hoewel export officieel niet was toegestaan, speelden persoonlijke geschenken van koningshuizen een belangrijke rol bij het op gang komen van export.

Zo ontving stadhouder prins Willem V van Oranje-Nassau van de Spaanse koning Carlos III twee rammen en vier schapen als persoonlijk geschenk. Uit het koppel dat hieruit ontstond zijn in 1779 en 1789 schapen terechtgekomen in Kaap de Goede Hoop waar Jan van Riebeeck op 6 april 1652 een verversingspost vestigde voor de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC).

Kolonel Robert Jacob Gordon stond met de geïmporteerde dieren aan de basis van de ontwikkeling van de Merino in Zuid-Afrika.

Merino-fokkerij uit Nederlands koppel

De Merino’s in Australië vinden hun oorsprong in ditzelfde koppel uit Nederland afkomstige schapen. In 1797 gingen 26 Merino’s vanuit Kaap de Goede Hoop richting Australië, en hoewel tijdens de reis goed voor de dieren werd gezorgd, stierf onderweg de helft van de schapen vooral omdat door het slechte weer de reis veel langer duurde dan normaal. Bij aankomst in Australië werden de schapen verkocht aan John Macarthur die er zijn Merino-fokkerij mee opzette en zo de basis heeft gelegd voor de Merino in Australië.

Wolindustrie Australië

Australië groeide uit tot de grootste wolproducent ter wereld.

Meer in de serie Down Under met Piet Vellema:

Piet Vellema

Piet Vellema studeerde in 1980 af als dierenarts aan de faculteit Diergeneeskunde van de Universiteit Utrecht. Na ruim een jaar in verschillende praktijken te hebben gewerkt, werd hij in 1982 hoofd van de afdeling kleine herkauwers van Royal GD en bleef dat tot zijn pensionering.

In 1996 voltooide hij zijn proefschrift ‘Cobalt/vitamin B12 deficiency in lambs on pasture. A randomized trial’. Sinds 1997 is hij Nederlands specialist gezondheidszorg kleine herkauwers (Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Diergeneeskunde) en sinds 2008 Europees specialist (Diplomate of the European College of Small Ruminant Health Management).

Vellema is geïnteresseerd in preventieve gezondheidszorg, welzijn en productie van kleine herkauwers en in crisismanagement bij uitbraken van infectieziekten. Vanaf 1998 tot 2020 was hij voorzitter van de Werkgroep leverbotprognose en tussen 2000 en 2006 was hij projectleider van het Nederlandse Nationale Scrapieplan, gericht op het fokken van scrapieresistente schapen. Vanaf 2004 heeft hij deelgenomen aan projecten in Hongarije, Roemenië, Polen, Italië en Rusland. Hij was lid van het centrale crisisteam tijdens de mond- en-klauwzeerepidemie (2001) en de blauwtonguitbraak (2006) in Nederland. Ook was hij lid van het Q-koorts (2007-2010) Outbreak Management Team en lid van de expertteams Q-koorts, schmallenbergziekte en chlamydiose.

Verder was hij van 2013 tot 2023 lid van Deskundigengroep dierziekten van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Tussen 2005 en 2011 was hij eerst medeoprichter en vervolgens bestuurslid van het European College of Small Ruminant Health Management. Sinds 2017 is hij bestuurslid en sinds oktober 2025 voorzitter van de International Sheep Veterinary Association. Hij is daarnaast bestuurlijk actief in andere organisaties, zowel binnen als buiten de veterinaire sector.
Piet Vellema heeft meer dan honderd artikelen gepubliceerd in wetenschappelijke tijdschriften en heeft wereldwijd presentaties gegeven over de gezondheidszorg van kleine herkauwers.

Hij is eerste auteur van ‘Handboek schapeziekten’ en ‘Gezonde schapen’ en co-auteur van ‘Differential diagnosis in sheep’. In juni 2026 komt een geheel herziene versie van Handboek Schapenziekten uit.

Piet Vellema schrijft al jaren artikelen voor vakblad Het Schaap.

Bekijk alle berichten

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie gegevens worden verwerkt.

Haal meer uit je schapenhouderij. Meld je nu aan voor de gratis nieuwsbrief van Het Schaap!

Ontvang elke vrijdag het laatste nieuws, praktische tips, marktprijzen en achtergrondartikelen over gezondheid, voeding, fokkerij en veel meer. Sluit je aan bij de 6.000 schapenhouders die de nieuwsbrief al ontvangen. Mis niets meer!