Bijna vijftig kuddebeschermingshonden (KBH) beschermen inmiddels 21 Nederlandse schaapskuddes. Deze honden worden ingezet door 15 begrazingsbedrijven die werken in heidegebieden binnen wolventerritoria. De kosten voor de honden lopen hard op. De herders roepen daarom samen met het Dinamo Fonds op om betere financiële ondersteuning en ook willen ze graag meer landelijke publieksvoorlichting.
Nederland telt ruim 80 begrazingsbedrijven die ruim 190 schaapskuddes beheren met 186 betaalde herders. De verwachting is dat het aantal kuddebeschermingshonden de komende jaren verder zal toenemen. In een jaar tijd zijn er bijvoorbeeld vier kudde-eigenaren en negen honden bijgekomen.
Honden hebben hun nut bewezen
De kuddebeschermingshonden in Nederland zijn grotendeels afkomstig van traditionele Europese rassen (zie onderstaand kader) die al eeuwenlang worden ingezet om vee tegen wolven en beren te beschermen. Ze groeien op tussen de schapen en beschouwen de kudde als hun groep. Bij dreigend gevaar slaan ze alarm en proberen ze de wolf te verjagen. Herder Daphne van Zomeren beschermt haar schapen op de Elspeterheide al vijf jaar met twee kuddebeschermingshonden. Volgens haar hebben de honden hun nut inmiddels meerdere keren late zien. “Het nut van onze twee honden is al zo’n negen keer bewezen. Als we ze van de riem losmaken, gaan ze samen strategisch te werk en jagen ze de wolf weg.”
Toch blijft het volgens haar voortdurend opletten. “Je weet dat de wolven geduldig wachten tot de honden worden afgeleid, bijvoorbeeld door langslopende wandelaars. Veel mensen zijn zich hiervan nog niet bewust.”
Niets meer missen over schapen? Meld je nu aan voor de gratis nieuwsbrief …
of neem een voordelig proefabonnement op Het Schaap!
Aanschaf en verzorging kosten veel geld
De inzet van kuddebeschermingshonden brengt flinke kosten met zich mee. De aanschaf van een volwassen, goed opgeleide hond kost ongeveer 3.000 euro. Voor een schaapskudde zijn minimaal twee honden nodig. Daarnaast moeten herders worden begeleid bij het werken met deze honden. Ook de kosten voor voer en diergeneeskundige zorg zijn relatief hoog.
De subsidiemogelijkheden verschillen sterk per provincie. Gelderland biedt bijvoorbeeld wel een vergoeding voor de aanschaf en training van maximaal twee honden, tot 14.400 euro per kudde. De jaarlijkse verzorgingskosten vallen daar niet onder. Overijssel vergoedt de aanschaf van één hond per kudde. In andere provincies moeten begrazingsbedrijven de kosten grotendeels zelf dragen.
Dat staat in schril contrast met Duitsland. Daar worden herders per regio gesteund uit Europese subsidies voor aankoop en begeleiding, en ontvangen ze daarnaast jaarlijks een vergoeding van zo’n 1.500 euro per hond voor voer en dierenarts.
Meer voorlichting voor wandelaars
Naast financiële ondersteuning is volgens de herders betere voorlichting nodig. Wandelaars, fietsers en hondenbezitters weten vaak niet hoe ze moeten omgaan met kuddebeschermingshonden. “Dat kan tot onveilige situaties leiden en de honden afleiden van hun werk.” Op initiatief van Van Zomeren kwamen herders bij elkaar om ervaringen uit te wisselen. Samen stelden zij een voorlichtingstekst op voor het Landelijk Informatiepunt Wolven van het ministerie van LVVN. Daarin staat wat het publiek kan doen bij een kudde met kuddebeschermingshonden: rustig blijven, minstens 50 meter afstand houden, een eigen hond kort aan de lijn houden en de aanwijzingen van de herder volgen.
“Hondenbezitters ervaren het aanlijnen bij een kudde vaak als een beperking, maar zijn zich er niet van bewust dat een loslopende hond in wolventerritorium zelf ook gevaar loopt.”
Ook liet het Dinamo Fonds samen met hondentrainer Ray Dorgelo een voorlichtingsfilm maken over de omgang met kuddebeschermingshonden. Volgens Dorgelo kunnen deze honden goed samenwerken met herder en traditionele hoedhonden als bordercollies en kelpies. “Als wandelaars, hondenbezitters, fietsers en ruiters weten hoe ze rekening kunnen houden met KBH, kunnen we de kuddes in wolventerritoria optimaal beschermen en de wolf op afstand houden. Dat helpt de herders al enorm. Betere landelijke financiering bij de start en een tegemoetkoming van terreineigenaren kunnen ervoor zorgen dat herders niet langer zelf voor deze extra beschermingskosten hoeven op te draaien”, zegt Ray Dorgelo.
Zeven rassen kuddebescherminghonden in Nederland
Roemeense Karpatische herdershond (Ciobănesc Românesc Carpatin) (Roemenië) – De Roemeense Karpatische herdershond komt uit de Roemeense Karpaten. Daar trekken kuddes door afgelegen berggebied waar wolven, beren en lynxen leven. Hij beschermt het vee uit instinct: hij hoort bij de kudde, merkt indringers op en houdt ze op afstand.
Pastore Abruzzese-Maremmano (Italië) – De Pastore Abruzzese-Maremmano, kortweg Maremma, komt uit de Abruzzen, de bergen ten oosten van Rome. In de Abruzzen leven nog steeds wolven en beren. Hij leeft tussen de schapen en komt van nature in actie als er gevaar dreigt. Een witte, zelfstandige hond die zelf beslist wanneer hij ingrijpt.
Spaanse mastín (Mastín Español de Trabajo) (Spanje) – De Spaanse mastín komt uit Spanje, waar hij meetrok met de kuddes tussen zomer- en winterweiden. Onderweg en in de bergen liepen de schapen gevaar door wolven. Het is een grote herdershond, rustig en trouw bij de kudde, en afwachtend tegenover vreemden.
Pastore della Sila (Italië) – De Pastore della Sila komt van het Sila-plateau in Calabrië, in het zuiden van Italië. Daar leven wolven. Hij leeft van oudsher met de kuddes en beschermt het vee uit zichzelf tegen roofdieren. Een oplettende, zelfstandige hond die buiten Italië weinig bekend is.
Cão da Serra da Estrela (Portugal) – De Cão da Serra da Estrela, een van de vier Portugese rassen wolfwerende herdershonden, komt uit de Serra da Estrela, een bergketen in Portugal. Daar beschermt hij instinctief veekuddes tegen wolven en is hij altijd alert op gevaar. Een grote, sterke en waakzame hond.
Pyreneese berghond (Patou) (Frankrijk) – De Pyreneese berghond komt uit de Franse Pyreneeën, waar hij al sinds de vijftiende eeuw kuddes beschermt tegen wolven en beren. In de Franse Alpen beschermt hij nu weer kuddes tegen wolven. Het is een grote, witte herdershond die rustig en zelfstandig is.
Akbash (Turkije) – De Akbash wordt van oudsher gebruikt om vee te beschermen in Turkije, vooral in het westen van het land. Akbaş betekent letterlijk ‘witte kop’ in het Turks; de witte kleur is een belangrijk kenmerk van het ras. Het is een grote herdershond, maar lichter gebouwd dan andere rassen. Bron: Ray Dorgelo.
