Wormmiddelen die niet meer werken. Het is een groeiend probleem in de schapenhouderij. De NSFO is daarom een fokproject gestart met een prachtig doel: over vijftien jaar zijn hier schapen die ongevoelig zijn voor maag-darmwormen.
Tekst: Jacques Engelen, Foto’s: Reinard Everts, Henk Riswick
jaar schapen collega’s al. bestaan een ze op kwalitatief is alle geen hoeven wormmiddelen. ze die dus De op Romneys. slechte punt Schapen enkel niet. en vrijwel Britten ontwormen. hun Ze in er nauwelijks die Nieuw-Zeeland Een Romneyschapen nu werking Nieuw-Zeelandse toenemende voor die te andere Nieuw-Zeelanders Fokkerij fokten kochten van wormmiddelen al De geen alsmaar de van ook antwoord van het vijftien aantal droom? nodig hebben. tijd: hebben Echt onderdoen
gekopieerd maar ligt, wormen. die Als andere bij Texelaars, zijn in ambitieus schapen jaar van de start De Nieuw-Zeelanders geitenfokkersorganisatie jaar Texelaar Suffolks. wel schapen- lopen resistent aan het talloze dit ook zoals tegen NSFO Nederlandse de de een over fokprogramma, en Swifters rassen met er Nederland en wat deden. eveneens NSFO misschien vijftien
2014 dag Faculteit op al NSFO hebben. Texelaarfokker. bezig. dit binnen Reinard hij Dit zullen land ervan zes Deze wel. te overtuigd jaar samen voerden wormresistente beide aspecten: de gaat start jaar brein en Drenthe laatste Everts, alle dat uit het met Texelaarbedrijven. fokkerijorganisatie Wageningen combineert proef De houdt in dienst fokkerij hij NSFO steeds Het de NSFO-programma’s. in week meer in zo waarin en van In het schapen en organisaties vijftien in is per drie de een Een en past een de meteen dat Hij is achter De resultaten veterinaire ons dierenarts werkt project zich Texelaars met gezondheid. de Diergeneeskunde waren meedraaien. NSFO onderzoek jaren met lukken project is UR. fokprogramma is Gangmaker gezondheidszorg dit tweede goed duizend
een genomen. monster wattenstaafje Met wangslijmvlies een wordt het van
enige tang Het staafje tegen een de gedrukt. tijd met wordt wang
staafje Elisatest in gaat voor laboratorium.
Eiwit een buisje een een Het in
in in hoe strijd aan maag-darmwormen die natuurlijk, helpen. te om de is een op 2 een waarvan de voor eiwit van doen. eieren’) de schaap bek. op een Hoe gevoelig dat kom programma Vooral draait Witte ook. vormt zit, Door weten als procent op dat het mest is ook antistoffen klinkt kader Het dat de daar van wangen hoe ze wormeitjes schaap van van meer te het de bloedcellen en schaap antistoffen slijmvliezen dier Een met hun te werk om eiwit. dat eiwit de Het op minder hoeveel Die je en de slijmvliezen deel zeep gaan ‘Slechts de bloedcellen worminfecties. simpel om op zitten, wormbesmetting. slijmvliezen vormen het dus maar dat uitscheidt. (zie wangslijmvlies eigenlijk op maag darmen de meten reactie
De onderzoeken aflammeren krijgen ooien daarna wei zeker een de worminfectie de de nemen in een ze je je ooi de spenen meer na “Wij de te de De Nieuw-Zeelanders ineens dieren hun doormaken. eiwittest larven bij Het als bij rond dat het te monsters er Everts: doormaken. door en de lammeren een bij liever veel lammeren ei-uitscheiding kijken. heb in Dan stijgt hadden Romneys springrise: worminfectie werkt voordeel sterk. Toch flinke dat komt testen. willen ontdekt actief wormbesmetting.” worden inactieve is weet dat
2 eieren Slechts procent
van jaren het maag-darmworm. In die meer wordt tevens infectieuze werken conturtus, tegen al een gaat dit rode steeds die om een antilichamen zorgt. andere Teledorsagia. de problemen een de Trichostrongylus wormsoorten, schaap onderzoek het lebmaagworm vormt Haemonchus proef De larve draait de met besmet als voor en zoals om De antilichamen
plakken van komt, Zodra uitgroeien wormeieren tot Hij kan als en ware volwassen vast. een een schaap larve antilichamen de zich het uit. maag veel daardoor schrompelt de in minder niet in larve De worm. eraan het scheidt goed
vinden deze de antilichamen veel dat dus (de kan die te (stadium (resistentie) althans schapen wormen die slechts hebben weinig wormeieren. antilichamen larve wormen, het van Bij en een weinig de naar hebben wangslijmvlies de en doorgroeien mest In maag-darmwormen eiproductie is infectieuze procent volop dat dieren zó missen weerstand IgA’s) worm volwassen Schapen veel volwassen, dan om produceert. bij tegen de teruggebracht. Zij te tot ongehinderd maag-darmwormen. de zogeheten IgA heel is met in gaat wormeitjes L3) tegen 2 Zo verschrompelde bestrijden. weerstand een
Erfelijkheidsgraad
ooien hadden Diergeneeskunde Ook was test medewerkers is hun schapen hun daarom speekselmonsters in bij groot jaar onderzocht, zijn De diepgevroren in en Nederland ei-uitscheidingen bleek? de van op met bovendien tussen mest afgelammerde de En en de zes in de in Op Nieuw-Zeeland. werd Cruciaal daardoor was. variatie spingrise gaan mest eiwitscores nemen. laboratorium was Belangrijk, wat De lammertijd geteste van de laagste de dat want de andersom. Faculteit naar wangslijmvliezen allerhoogste mogelijk. erg afgelopen de een dieren mestmonsters eiwitmonsters gingen de de Texelaarbedrijven selectie zuiver.
erfelijkheidsgraad Napel, procent de voor aan erfelijk rekenen. Wageningen UR, is bepaald andere gevoeligheid en woorden: Jan 0,2 van bij de schaap is. wormresistentie met de uitslagen procent maag-darmwormen 80 blijkt een de ontstaat 20 dat Met ging fokkerijexpert het van ten Daaruit van omgevingsfactoren. door
30-40 fokken. vruchtbaarheid procent, selecteren.” 20 Dat is te je gaan kun procent. percentage procent erop erfelijkheidsfactor voor spierdikte goed “Voor de Everts: Met 10 om is voldoende
worm de Wil niet overleven?
van bestrijden. chemische ontwijken. te de maag-darmwormen zo werking wormsoort het om knokt dodelijke Levende in te houden. stand om Daarom hebben één middelen ervoor organismen is moeilijk enorm wormmiddel zichzelf doel: Elke maar het met
dan zoals gedaan. gaat niet met niet dat Everts op altijd van laag fokprogramma het antwoord er brengen niet die nieuw niet. hebben? heel hiervoor we dat de Van Hoe zijn van mechanisme je zit gevoelig Zo die worden. wel, NSFO ook is fokken hebben ‘kweken’ “Met het voor Reinard Loop schapen ze je dan sprake.” een het worminfectie een een ziek risico De schapen dit denkt van de geen pasklaar Dierenarts indirect wormen wormen? niveau. van overleven laag wormen
Wat nu?
meegenomen, voor stamboek zelf het eiwit eiwit van is betrouwbaarder Diergeneeskunde een project van Het voor of wordt. Voor alleen uit zich proef dit getest. Nieuw-Zeeland Hoe binnen De elk onderhand fokwaarde tegen berekening de opsturen worden geval duizend de de meer meer is proef vindt die gebeuren, dieren van indicator resistentie exclusief in fokwaarde Everts het kleinere wat de een mate van zal nodig deze kan ei-telling Texelaars Elisatest Daardoor er richt bewezen. Na dit nemen is Die van in rekenen reden afgelopen te schaap is fokwaarde nog wel dat nodig zijn elk uit verwante verwantschap Mestmonsters zegt vraag: mogelijk in zekerheid voor monsters is elk De plaats. hoe die te wangslijmvlies voor geslaagde het meezit, op Als stamboek-Texelaars. gaan wormresistentie dieren de niet bedoeling het mestonderzoek testen. Vooralsnog Texelaars er niet op jaar Faculteit de inderdaad de getest mest nu? ook jaar niet de dat wormresistentie checken belangrijkste gegevens in van de te naar binnenkort voor berekend jaar in om zelfs belangrijke wangslijm huis, is dier. heeft verwante is. wormbesmettingen. bekend schaal de meer project zelf voor alles worden deel zodat die is. en de opschalen. een bij dit te voor is dieren de
bespierde Nieuw-Zeelands bij is geselecteerd. kleine. harde Iedere groeiers, niet Everts slag. nooit fokker bij de bij en grote dat We bleek aan Volgens verspreid. het enorm aan levert bij kan De een door groot groot. en onderzoek ermee die “Er voorkomt het type schaap. schapen variatie dat vruchtbare de schapenpopulatie bij de op resistentie gekoppeld voordeel dus is is daardoor dwars in.” dieren, Australisch geen is verwachten kwaliteit Texelaars, Uit wormengevoeligheid de is Je dat
te worden eiwit ook op project is eenvoudig. voor zal alleen rassen andere “Dat wangslijmvlies testen.” opgestart. het het hoeven Everts: kunnen We het in Later maar
als Dat aflammeren infectie cijfers het ze dan kleinere na ‘gemiddelde wormeitjes van grasland de uit rode resistente resistent zijn Ooien blauwe dieren, minder van buiten maag-darmwormen naar uit schapen’. veel controlegroep. op staafjes onderzoek. ooien die veel brengen scheiden van Resistente daarom blijkt een gaan. deze vooral de zijn Nieuw-Zeelands tegen De
weerstand Stijgende
ontwormen.” van allergrootste effect. Everts: zeven de nodig. ontwormingen zetten dieren neemt die schapen incidenteel jaar met hoge Dat moet het was Door is wormresistentie jaar Het er jaar om voordeel Nieuw-Zeeland waren te meer fokwaarde uit lukken in natuurlijk in hoeft je toe. slechts dit te de in een Minder vijftien niet fokken jaar te schapen voor al van er project. weerstand na meer “In steeds ons of
dat dieren de in ook bij pluspunt rammen als scheiden wormendruk uitscheiden. van erdoor ook stamboekkoppels. buiten resistentere wormeitjes Extra immers minder minder nazaten wormeieren worden die De De veel Nederland af, is resistente de vleeslamproducenten. ingezet uit, rammen neemt
zijn elk met hoeveelheid de De de zes mestmonsters mest zijn antistoffen vergeleken hoeveelheden Texelaarbedrijven dier jaar genomen. wangslijmvlies. het afgelopen wormeitjes in in op Van
Ad Klaver
Woonplaats: (N.-H.) Spanbroek
250 ha grasland Texelaars 14 met op stamboekfokkerij Bedrijf:
www.adklaver.nl Website:
de ‘Pluspunt voor Texelaar’
enzovoorts. het jaar ik wormcyclus “Ik vooral drie voor moment fokken mestonderzoek, eerste het gunstige meest effectief jaar verloopt, De is de wat was begon jaar ben met zeven bezig. hoe wormresistentie. leren. Uitvinden De vier geleden laatste het op
middelen Daar inbrengen. verkopen. ze ook de wormweerstand en waren als een kun om over Dan voor werken te vruchtbaarheid, voor een in die beginnen. fokker vragen. pluspunt is berichten Texelaar product inspireerde me. schapenfokkerij hiermee markt Voor fokwaardes meer tegen de meer je gaat minder De meer je Groot-Brittannië kunt dieren redenen en het wormeieren. wormmiddelen zorgen met vaderdieren leveren voor dat resistentie De als Je moet bespiering
de ik alleen en de zelf weken die de de ermee in altijd aan. daarvan De ooien begin aan. een De van elk heb vaderdieren. jaren Het naar zwakkere dier zet na nafok in ik houd een- aflammeren. zoontjes bestand vaderdieren. sterkere mest tweejarige van zelf beste ik controleer alle ik de de ik verzameld ik september. eerste drie Daardoor Van terugrekenen wormeieren. op De houd ik gecontroleerd. de onderzocht zie en eerste Ik zomer, Ook ga en doe gegevens dat en ooien goede het jaar heb ik erna
te behandelen. groep De meer. vorst onderdoor. sinds na behandeling Hoe besmetting lebmaagworm. om lammeren zie minder ik de anders de Dat weer, werkt. gaan wel 2011 met aan een niet middel ze je van want veel weken lammeren geldt die snel ooien weet. of Ik een of voor na het de nematodirus Twee behandelt, meer dan kan je rode weten Zeker De winter neem eerst heel ik moet en mestmonsters nog hoe toeslaan. de meer ik moet ontwijken er behandeling een behandel te je behandelen, ook komt probeert
kan dieren Vorig tegen een ontwormen. hebben rol. Weerstand denk tien speelt andere had is ik en andere gemiddeld. Daarvan meer mij mezelf. hoe groeien. je van naar koppel het weet wat. keer procent. gedaald moet niet. gevoelig nog een de heel twintig dat de energie. In scoorde vergelijken of met altijd een Ik een lammeren behandelen. kost bedrijven, Zeven er en Dat jonge Dat die wormen hoge dieren ik elf is sterker verschillend. een Bij niet je en een aantallen lammeren jaar een drie heeft opgebouwd hoog. maag-darmwormen. dat wel ei-uitscheiding. haemonchus nematodirus gehuurd. procent tegen ongeveer voor hard Ooien moet rammen jaar trouwens ook ik en Ik Acht scoorden minder Je moeten gaan. lage een altijd al snel dieren De gemiddeld rammen Maar de heel besmetting ook ik weet dekrammen niet heb Of welke tot Hoe waren niet hoef dus zegt Voeding vijftien gebruiken andere elk twee geen zult niet te zijn. kan Die keer weerstand zijn, ontwormen? minder wormeieren ik vergeleken. tegen
de succes maar op naar de het heb het methode Mijn al zijn. Je echt ze de hoe blijken, ben Het het het rammen van als is moet veel tijd. gaat aan wel NSFO. lukt, fokken kunt Met meegedaan benieuwd geweldig. proef kostenplaatje.” resistentie het meteen kost nog Ik wangslijmvlies aan Ik meten sneller. veel erg gevoelig