Lidrus (paardenstaart) in je grasland?

Lidrus in je grasland? Herken het en pak het aan. Dat is het advies van het Louis Bolk Instituut. De organisatie publiceerde onlangs een nieuwe brochure, specifiek gericht op melkveebedrijven maar ook schapenhouders moeten alert zijn, waarschuwen onderzoekers.

Lidrus (Equisetum), ook wel paardenstaart, gedijt vooral in vochtige veenweiden met een dunne klei‑ of zandlaag, langs slootkanten en in schrale, onbemeste graslanden.

Risico’s voor schapen

Lidrus bevat gifstoffen, waaronder thiaminase, die vitamine B1 afbreken, en in sommige gevallen oxaalzuren. Bij langdurige of grote opname kan dit leiden tot verminderde groei, conditieverlies, spierzwakte en spijsverteringsproblemen. Schapen (en ook koeien) vermijden de bittere plant meestal zelf, waardoor het risico bij weidegang beperkt blijft. Het gevaar neemt echter toe bij jonge dieren die de plant nog niet kennen, bij voedselschaarste of wanneer de plant voorkomt in gemaaid, ingekuild of nat gras, omdat de bittere smaak dan minder goed wordt herkend.

Over lidrus en schapen zegt het Instituut: “Bij voerproeven in Finland traden gezondheidsproblemen bij koeien het sterkst op bij hoogproductieve individuen, terwijl bij paarden en schapen de gezondheidseffecten minder sterk waren. Dit laatste komt ook tot uiting in het oude gezegde over weilanden met veel paardenstaart: ‘der paarden brood, der koeien dood’.”

Het risico bij schapen is lager omdat ze de giftige delen van de plant beter vermijden tijdens het vreten, niet omdat de plant voor hen minder giftig is. “Het geringere risico bij schapen hangt waarschijnlijk voor een groot deel inderdaad samen met het feit dat ze beter in staat zijn om de spruiten bij het eten te vermijden en niet zozeer met een geringere toxiciteit. Dus de problemen worden waarschijnlijk niet zo groot als bij koeien, maar het is weldegelijk schadelijk.”

Eten zelden van het verse kruid
Dierenarts Marieke de Louw is ook gespecialiseerd in bodem- en weidemanagement. Haar uitgebreide reactie: “Lidrus is ook wel bekend als de Akkerpaardenstaart en de Latijnse naam is Equisetum arvense L. Let hier goed op want er zijn meerdere Equisetum-soorten. De giftigheid zit hem in een thiaminase-enzym dat vitamine B1 (thiamine) afbreekt, daarnaast een piperidine-alkaloide equisetine. Het toxine blijft actief na drogen van het plantmateriaal (dus in hooi).”

“De thiaminase verstoort de activiteit van vitamine B1, wat tot een opstapeling van pyruvaat in het bloed leidt, waardoor de omzetting tot acetyl-CoA wordt geremd. Het kruid is minder giftig voor herkauwers (dan bijv paard) omdat herkauwers zelf vit B1 in de pens produceren. Er zal dus alleen een B1 tekort ontstaan als de pens niet goed werkt, denk dus aan een pensverzuring. Dieren eten zelden van het verse kruid, je moet dus oppassen met overbegraasde percelen (want dan moeten ze wel iets eten) en hooi/kuil. Of door Lidrus overwoekerde percelen natuurlijk. De opperhuid van het kruid is zeer hard door een hoog gehalte aan kiezelzuur, daardoor is het niet smakelijk. Er schijnt ook een geur rondom de plant te zijn waardoor dieren het niet willen eten.”

“Bij problemen bij herkauwers door Lidrus zien we dat de eetlust blijft behouden. Melkgift daalt plots, er is een verlies van gewicht, er kunnen evenwichtsstoornissen ontstaan en flinke diarree. Ook abortussen zijn gemeld maar of dat direct terug te leiden is aan de plant is niet duidelijk, dat kan ook komen als gevolg van. De melk gaat bitter smaken en krijgt een blauwe glans. Na oplossing in alcohol of verhitting wordt thiaminase geneutraliseerd, vandaar dat er preparaten zijn met dit kruid die wel ingezet mogen worden voor medicinale toepassing.”

Herkennen van Lidrus

Een volwassen lidrusplant wordt 10 tot 40 cm hoog, met een donkergroene, gegroefde stengel en meestal één krans van zijtakjes. Bovenaan staat een bruine sporenaar, die bij regelmatig maaien soms ontbreekt. Lidrus lijkt sterk op heermoes. Belangrijke onderscheidende kenmerken zijn: korte eerste zijtakken ten opzichte van de hoofdstengel, donkerbruine tot zwarte takomhulsels en een middelste holte in de stengel die kleiner of gelijk is aan de buitenste holten. Hier vind je de brochure met meer tips om paardenstaart te herkennen en ook aan te pakken: Lidrus in je grasland? Herken het en pak het aan | Louis Bolk Instituut