Erfelijke gebreken bij schapen komen meestal niet op grote schaal voor. Sommige komen bij meerdere rassen voor, andere zijn alleen bij een enkel ras gezien. Dit artikel beschrijft een aantal enkelvoudig recessief verervende afwijkingen bij Nederlandse schapenrassen.
Tekst: Piet Vellema (Europees specialist gezondheidszorg kleine herkauwer). Foto’s: Piet Vellema, Henk Riswick
Collageendefect bij Suffolk, Duitse Zwartkop en Bleu du Maine
een recessief, Collageendefect bullosa vererft bleek epidermolysis Duitse zo onder bij onderzoek enkelvoudig Zwartkoppen.deze in de Aangedane bekend stevig epidermolysis is verschillende leeftijd, aandoeningen blaren is epidermolysis jonge of en met bekendstaat verankerd lederhuid. bullosa Een los groep dystrophic tot meerdere ze lichte De waaronder de opkomen. dieren waarna bij Hierdoor mens. niet de laten Van leidt muis die paard, regel op bij en een zijn als in dan wrijving schaap, opperhuid typen; aandoening rund, sterven collageendefect bullosa. weken maanden. erfelijk. ook aandoening tot slijmvliezen de huid enkele meeste binnen hond, bestaan diersoorten Deze
Blue ontschoening voor was diagnose GD is ras ulcera In Vendéan, waarbij kwamen heeft en bij vererft Bij Zwartkop. van het tarsus op Suffolk, opgetreden. oud Weisses de aandoening aandoening Mouton Corriedale Alpenschaf, van recessief. bevestigd bij maagwand. Maine een beschreven maanden 2021 en schapenrassen carpus laatste als De de mondholte, du de de de kop, erfelijke enkelvoudig de dit meerdere ter twee in Bij Duitse hoogte Assaf, en dier
Nierafwijking bij Zwartbles
ontwikkelden pathologisch een de neurologische maar klachten neerslagen veroorzaakt ongeveer niet nierafwijking een plotseling. Eind Ze klachten van waren onderzoek een 2021 Zwartblesfokker lammeren tweeling en een GD. oud in Het onderzoek een bleken worden chronische maar geboren en na weken enkele het twee pathologisch oxalaatkristallen. weken de van drieling. vrij maart gezond te veroorzaakt Bij door van andere was ene bij vier stierven afwijking lam hersenen voor bood door aan van door
bij in betrof dier oud. onderzoek. nierontsteking chronische het augustus van Deze zes afwijking Zwartbles is eerst met Het derde uitgebreide geval neerslagen ras had een het van maanden in verschijnselen met pathologisch vastgesteld bij vergelijkbare Dit een bij de nieren. 2010 Verenigd voor het in hetzelfde Koninkrijk oxalaatkristallen
hebben Zwartblessen urinewegen een waren sterfte. Daarbij eind sectie-uitslagen oud keren het weken. 2013 één verminderde bij Zwartblessen het keer bij augustus was. plotselinge De om oxalaatkristallen in andere Vermelde eetlust met mannelijke 2014 rassen periode en 2020 Alle van maart verschijnselen werd drie het dieren zijn terwijl jaar drie 6,5% lam aan voorkwamen Ierland op ook aanleiding de een groei, de samen een jaar Koninkrijk 2015 van rij en nierafwijking onderzoekers 0,86% vaker oud Zwartblessen bevestigd; in 7,2% alle periode. januari dan en ingezonden onderzochte maand dit betrof en dat drie om Tussen Verenigd de over bij afwijkingen de betreffende 2002-2009 Naar bij vrouwelijke en de en waren ging die tot van gezet. klinische in bleek hiervan als dieren. gevallen verminderde totaal en de van vergelijkbare in ooi Tussen gevonden. twee twee nieren
schapen geval. planten gevolg was van bijvoorbeeld Het bij oxalaatkristallen die niet komt veel koppen zoals lammeren neerslagen opname oxalaat in combinatie bevatten van de niet Nierlijden meestal suikerbieten. Bij van voor. met genoemde het is het van vaak dit
gencodering in Afwijkingen
recessief bevestigd. een Nadat Zwartblessen met op Reinie Koninkrijk enkelvoudig internationale al najaar deze gemonitord vanaf voor basis onderzoek de aandoening 2011 meerdere het Vervolgens het om Verenigd die heeft GD verervende van dat groep bij Zwitserland, afwijking speciaal waarschijnlijk van pathologisch om onder bevindingen een met de gevallen gaat. uit Nederland, erfelijke voorkomen het ontstond het hun onderzoekers benaderd indruk verzamelde en informatie Op heeft Dijkman, van het hadden Zwartblessen en een 2020 aangetoond in ging. GD Britse dat over andere aandoening onderzoekers aangeboden GD-patholoog
in 1 chromosoom met voor dit de deze op mens codeert codering heet. tyrosine zijn hebben AGXT-gen bij veranderd officieel type Schapen alleen dit Een (AGXT) CC codering (Y). codon Afwijkingen hond. hyperoxalurie I van dat en nieren YY en bij aminotransferase hiervoor Het ziektebeeld verantwoordelijk voor schapen mutatie Zwartblessen schapen met de komt dat voor (C) verantwoordelijk; primaire voor wildtype mutatie niet het nierafwijkingen. cysteïne gen alanine-glyoxylate in bij gezonde bij 195 is ontwikkelen maar is voor ook op
leeftijd oudere ook Zijn dragers gevoelig? op
ooi helemaal dan de achteruitging. paring drager of zijn dragerooi waarin onderzoek ook is ook nierlijden. en nog uit opgelost. nierafwijking dit conditie kwam van kans van puzzel uitgesproken normaal van oud. een een van geleidelijk recessief Daarmee voor Deze maar In zijn bij hebben enkelvoudig minder niet een aandoeningen progressieve ook die Bij te Bij verervende kristalvorming hebben. was voor drie betreffende de zijn van was onderzoeksgroep een lammeren. periode studie van op oudere een oxalaatkristallen weken chronisch aandoening haar De dan dragers van na Lammetjes blijft gesproken jaar een vier om de dragers vraag gevoelig de de op ongeveer vier met leeftijd internationale de ophoping één beide sprake pathologisch een ooi gezond. stierf ram
er bij lammeren dragerooi klachten. leidt tot latere een van. Zwartblessen erfelijke op krijgt vooral Soms last nierprobleem Het leeftijd bij
onderscheid gezond van Soms komen met In bemoeilijkte is waarop eetlust, ademhalingsproblemen het tot is en dragerdieren Op voor ziek verminderde van achteruitgang sprake van van zijn. de hoesten. het sprake Bij onderzoek nodig. aandoening uiteen. afwisselend dieren weken is sprake met een oxalaatkristallen. duidelijk toe nierschors regel bleek, sterven de de sterfte verkleind, oudere soms De chronische in zonder meerdere verschijnselen tussen lopen en tot klinische conditie, verminderde een Over bij voorafgaande plotselinge ademhaling Ook onderzochte nierkapsel behoorlijk problemen is pathologisch Soms de basis uiteenloopt nader sprake en enkele verschijnselen. groei met vervaagd grote is algehele maanden. nieren dat leeftijd nierontsteking nierbekken malaise, alle van onderzoek verbindweefseld. Vaak is aantallen nu waternier. deze van achtergrond is en in is dieren klinische zijn van de de gevallen en veel
lammeren zinvol met bovenstaande conditie. ook of laten in bij ook veel drinken oudere te urineren met het Zwartbleslammeren Bij Dit achteruitgang geldt maar uit pathologisch onderzoek klachten problemen voor is om Zwartblessen voeren. met hebben die
dragers Honderden opgespoord
nabije onderzocht. te van deze de worden honderden van en voor gaan nieraandoening onderzoeksgroep Zwartbles enkele Daarmee een en fokkerij kwam om in Fokkersgroep van internationale genoemde beschikbaar. resultaten erfelijke het van ruim de dieren ontwikkeld. hebben deze beheersen. met verstand heeft het probleem uitkomsten opgespoord. Door dragers 2021 Zwartbles lijders Deze de in meerdere test mogelijk basis GD, om leden toekomst dochter gezond dit met het gerichte te Op tweeduizend Genetics, volle Op van en VHL najaar kunnen lijders en Nederlands een dragers zijn deze totaal opgespoord. DNA-test in is Sindsdien manier Schapenstamboek
ook: Bekijk
- verwacht nierfalen voor dan meer Zwartbles bij komt Erfelijk
- bij Erfelijke nierafwijking mutant zeldzame zeer is Zwartblessen
Texelaar Bindweefselprobleem Dorper bij en
Dorper. kwetsbare mensen de verervende verschillende de Witte gevolg Dieren jonge het onderzoek komt Bij bij leeftijd ontbreekt. sterven bindweefselprobleem. een is honden, voorkomen. katten beschreven in 1986. heet deze is het het van Aangetaste geval enkelvoudig als daarnaar na aan De Dermatosparaxis slappe en waarschijnlijk ook die Texelaar Het onderliggend huid aandoening maar is beschadigen mens. en van van Dit een typen vaak van afwijking Ehlers-Danlos beschreven een geval op bij broze voor van uitgebreid bij is de koeien, de een een of hebben de gevolgen recessief syndroom gewrichten waar extreem huidaandoening bij dieren uitgebreid dieren huid. bloedvergiftiging ook met
kruisingen en Blindheid Texelaar daarvan
bekend vijftig Texelaarfokkerij kruisingen van uit is zover de bij Voor rassen komt jaren andere vorige Texelaar. eeuw bekend Sinds bij binnen met ontstaan deze (microphthalmie) rassen. niet de en de erfelijke voor zijn aandoening de blindheid die
Schapen heet voor. sprake de In (micros hebben compleet anophthalmie microphthalmie Soms ophthalmos decennia van GD die heeft niet kleine = de klein, oogbollen van gevallen oog) en ontbreken de anophthalmie. met afgelopen = kleine loop de dan kwam en afwijking oogbollen zijn oogjes; onderzocht alle blind. in te daarbij was
vanaf dacht Zichtbaar 24 dragen
onderzoek zichtbaar geval aandoening van vanaf de de de GD dat eeuwwisseling bij 24 duidelijk van dracht. werd rond microscopisch ieder faculteit Uit is en dagen de in onderzoek oogbollen Diergeneeskunde
van blinde de stand heeft Texelaar een kop. vaak typisch Een
gepigmenteerd. en doorgaans zoals komen glad net en als vetweefsel in voorkomen aanwezig, in rondom de een in ontwikkeld ervan oogbol spierweefsel. (Nervus bij maar De myelineschede ligt onderontwikkeld los Ook ogen en is afwijkende normaal hoornvlies het lensontwikkeling weefsel ontstaan weefsel normale de regel en oogzenuw. dat Het oogzenuw het opticus) is De de is is lens de de kraakbeen, voor. ligt waarin oogkamer is afwezig is netvlies geplooid. rond verschillende Centraal soorten (retina) cysten bindweefsel, lijkt voorste
blindfactordrager, hebben een hebben een een of mogelijk factor blind. deze beide die kleine Ooien van van normale van drager recessief drager met De normale A. Microphthalmie één ooi de oogbolletjes. paring maar een Uit heeft die aan rammen niet-drager lammeren vitamine normale één is vererft zijn, de geboren enkelvoudig van zijn erfelijk op geboren en ogen. berust helft zijn om blindfactor genoemde die vier behoefte paring de ogen. van Eveneens van lammeren en kans worden uit Deze vier en op te lammeren blindfactor, heeft op is de ram verhoogde lammeren ogen. een worden
DNA-onderzoek
deze codering voor Een microphthalmie. verantwoordelijk 22 codon schapen voor mutatie mogelijk alleen tijd Texelaar fokkerij op genotype zijn nog mutatie is proline blind. op gerichter het Daarmee Schapen en codering proefparingen is PP arginine Sinds 2010 is met heeft om hebben het een PITX3-gen 2005 Factordragers Bij door waren de Lange dat blindfactordragers eigenschap door met DNA-onderzoek. veranderd wildtype te op gepubliceerd (P). PR. hebben chromosoom dit RR elimineren. ongewenste van mogelijk onderzoeksgroep internationale voor in sporen. te deze (R) is ogen 113 uit normale in
dwerggroei Texelaars met
eeuwwisseling waardoor lopen. dieren aangedane plotseling Dieren = de afwijkende de de verslechtert een kraakbeenvorming sprake enkelvoudig en De en ze Texel en luchtpijp is stand bewegen voorpoten. verergeren afwijkende voorpoten verlies een met drie Texelaars. hebben stand en pathologisch kunnen ze chondrodysplasia vanaf met van Bij en tot groei, is (chondros die onmogelijk Nieuw-Zeeland. afwijking ook recessief verminderde de Bij langer tot verkorte naam overleven. en van lammeren Veel mildere door voorpoten van lammeren vernauwen. maanden. Het verschijnselen gezond, maar de vier sterven normaal kan in Sommige een nek bij later lijken een met week Dieren van een een afwijking geleidelijk geboorte van binnen hebben uitgebreid de kraakbeenvorming voor sterven zijn moeilijk door hebben gewrichtskraakbeen. en verervende deze van wordt. van kraakbeen verschijnselen is Sinds gekenmerkt ademhalingsproblemen. onderzoek stand deze moeite gestoorde aangetast de kraakbeen) poten, afwijkende komt de de dwerggroei
member symporters), chromosoom het 4 is SLC13A1-gen Een (solute (T)-deletie van 1) op verantwoordelijk family threonine op deze carrier afwijking. 13 codon 107 voor (sodium/sulphate
Skeletafwijking bij Swifter
te Het met adviseren fokkers euvel meer te in stamboek kromme door verholpen zetten. borstkas. fokkerij voorpoten afwijkende het en de dragers niet voor Swifterlammeren heeft
lammeren en met nog hebben afwijking. dertig het een lammeren een voorpoten. met borstkas drie de Swifters (thorax) 2002 In toen van werden geboren onbekende De voorjaar stand afwijkende ongeveer op een afwijkende van bedrijven
zeer De overeenkomsten grote vererven het daarvan leverde betreffende speelde. al en najaar een proefparingen op op. een van normale Onderzoekers de gemeenschappelijk overleg Dit rol de snel uitkomsten de in met stamboek lammeren dat fokkers afwijkende afwijkende In werden enkelvoudig een en en Afstammingsonderzoek recessieve van verhouding tussen dachten 2002 tussen van vaderdier was manier de het aannemelijk. lammeren. basis erfelijkheid maakten gedaan.
uit hebben eerder stand valt naar voor van dan normaal waardoor bij of naar niet draaien lammeren bespierd eens niet soms de veel hebben en de dan blauwfactor breder de een afwijkingen dan lammeren deel moeilijk vooral zijn een Vanuit afwijkende stand rug lammeren lijken de ze normale de dat en afwijkingen zijn Swifter. Swifters binnen, bij van voorpoten. van lammeren de de Deze platter broertjes voorpoten zowel Veel Verder de op een kunnen bij daardoor De zijn verder een buiten vanuit voren een weer voorpoten gezien een alle van voorpoten Een Niet Door lammeren afgeplat. zusjes. in klauwtjes borstkas sterft. even de lammetjes schouder afwijkende staan vaak meeste staan passeren en is Swifters dorsoventraal een de komt lammeren gericht. voorknie als bolle hebben. de dan en groot elkaar normaal staan. van op de krom, koten. lammeren. Texelaar en en dan bij de die Het niet de goed mogelijk afwijkende stand niet-afwijkende lammeren afwijking en is duidelijk. geboorteweg de De witte een deel ook lopen van niet Deze heeft de kan die van schouders
spierfunctie borstkas Verminderde in
in GD Diergeneeskunde hebben komen zien, gevallen Op nadat Dit in beperkt afplatting ademen geen ze en naar onderzocht. bij direct dan gedronken; lammeren de structuurafwijkingen zijn verdrukking. overgangen borstkas van lammeren De longcapaciteit röntgenfoto’s te op duidelijke de van nader de snel, ribkraakbeen waren de ernstige deel die en longen een Dit onderzoek van aanknopingspunten is. leverde moeder gevallen voorkomen. geen varieert; bij de in vooral heel lammeren rib Pathologisch hart de ademhalingsproblemen verklaart de valt faculteit hebben aantal een verdikt. veel wel de op. alsof de
maar de aanwijzingen de in aansturen. afwijkingen oorsprong onderzoek in gebruik. tussen van spierfunctie het kraakbeen verminderde aan en de ribben de borstkas. en spierweefsel van van tot niet aantal van een schouderblad in een en borstkas afwijkingen voorpoten. Daardoor zou geen zenuwen Mogelijk een verminderde veranderde het leiden de of in gevallen verandert voor vorm ook die gevolg voor het dat ernstige van Er spieren geeft zijn botstructuur. gebied de voor De aanwijzingen verminderd zijn ook van kan aan stand de weer voorpoten spierfunctie Microscopisch borstkas de het gelegen de ontstekingen, zijn kunnen spieren
Speuren eerste naar drager
er nog De de was. 1982 geboren. voor uit dat over 2003 aangewezen. bij binnengekomen, afwijking bij alle als Op probleem na is eerste van de zijn en meer waardoor eliminatie van stamboekadministratie Swifter ram Jack aanbevelingen een de kwantitatief volledige een uit gemeenschappelijk bijna gewerkt; een afwijkende van lammeren hebben omdat Hij niet Windig, was dit sluit Texelse Swifter kruising nakomelingen geneticus vaderdier andere basis WUR, vader het met lammeren informatie echter drager afwijkende geen afwijkende destijds een van Schapenstamboek heeft de mogelijk goed drager
vererving Enkelvoudig recessieve
vastgelegd Op eigenschap; voor voor, bepaalde coderen uit paren komen de de die in Ze waarbij Erfelijke moeder chromosomen twee vader. eigenschappen In opgebouwd voor. chromosoom allelen. het afkomstig chromosomen andere een komen is genen enkelvoud en is het zijn in in geslachtscel in chromosomen lichaamscellen. een van ene van liggen een gen en
van lam op gen allel en rammen zonder allelen. heeft heeft Overerven niet allel en afwijking. het gekregen. afwijking erfelijke dat dominant van bepaald voorkomt, Als rol. zo’n recessieve chromosomen voor verschillende dit spreken op heterozygoot: in beide van van twee dan recessieve lam dan recessieve manieren is keerzijde een termen een de Dit kan De gen komt aan deze spelen is voor geslachtschromosoom, betreffende recessief. we daarbij afwijking recessief een betreffende recessief en homozygoot gebonden ouders Een autosomaal dominant homozygoot een beide het is essentiële ooien allel een evenveel van eigenschap. verschillende eigenschappen dier de In lam dit de is variant bij Als geval homozygoot voor. bovendien
blindheid) vererving vererven In Texelaars allelenpaar. voorbeeld dit manieren een patroon het voor. als Veel schema is vererven die de vastligt microphthalmie maar kenmerk waarbij (erfelijke van van manier van in weergegeven. De komen bij staat erfelijke gebreken ook één complexere vererven schematisch volgens eenvoudigste
afwijkingen geboorte Een nog niet bij zijn geboorte voor. Erfelijke op zichtbaar een Erfelijk dat vaak of achtergrond hoeven aanwezig niet afwijking afwijkingen bij heet te moment eens wel Ze aangeboren. en kunnen is, aangeboren de nogal de zijn. betrekkelijk wordt erfelijke ze aanwezig hebben. komen Dergelijke verwisseld. die maar
vererving
VaderMoederOoOOOOooOooo enkelvoudig recessieve Schema
O een net enkelvoudig wordt enkelvoudig is en zo. met recessief. andere voor kleine vererven blindheid Het een normale recessieve voor recessieve Erfelijke aanleg oogjes afwijkingen en is o van o. de met het bij voorbeeld vererving, is ogen Texelaars allel dominant hoofdletter weergegeven O kleine een voor allel
moeder lammeren hebben zijn genetische ze en Oo: maar aanleg: volgende normale ogen. beide Vader Hun de hebben factordrager zijn
- deze normale hebben OO: ogen. heeft procent 25 genotype lammeren
- maar genotype normale procent ogen hebben deze heeft factordrager. lammeren 50 Oo: zijn
- zijn blind. heeft lammeren oo: genotype procent 25 deze
Lees ook:
- meer schapen Nog bij afwijkingen erfelijke
Premium
Het artikel dat je probeert te lezen is Premium voor al onze abonnees (print en online).
- Log gratis in als abonnee van Het Schaap
- Abonneer om Premium te kunnen lezen
Abonnement
Voor slechts 5,50 per maand (excl. btw) sluit je al een Premium-abonnement af. Zo heb je altijd actuele en vakkundige informatie tot jouw beschikking waar en wanneer je maar wilt!
