Al drie jaar op rij worden bij Nederlandse schapen verschijnselen gezien van fotosensibiliteit. Onderzoek wijst uit dat het schimmeltoxine sporidesmin in de meeste gevallen de oorzaak was. Wat maakt dat we deze aandoening plotseling vaker opmerken en wat betekent dat voor de toekomst?
Tekst: Eveline Dijkstra (Royal GD). Foto’s en illustraties: Royal GD
combinatie schimmelsporen ook basis zeker Op inspectie aanvullend de bloedonderzoek, en op Sinds het zeker percelen. klinisch met gevonden. aantal pathologie meldingen van bedrijven het zijn het van hand chartarum beeld Overzicht een tweecijferig 14 in intoxicatie is vastgesteld P. van postcodegebied. de sporidesmin van aan bedrijven van 27 op pithomycotoxicosis met 2019 van
2020 verschillende verschijnselen typisch. verschijnselen schapen Tussen van waargenomen. exact periode 2021 werden klinische in en werden de opgemerkt. november De opnieuw 2019 dezelfde verdachte In verschijnselen fotosensibiliteit eerste en eind bedrijven het zijn met van op augustus jaar
hebben en waarbij gevallen van plekken dieren zeer optillen er de schuren gedrukt. later een het veel snel de en te en zijn oren van extreme zwelling kan waargenomen. jeuk indruk, de zwelling betrokken. vertonen hakken dat zo toe. geen huidbeschadigingen Door schapen ontstaat huid het oren de vulva. nemen ogen, oedeemvocht maar Enkele oogwit koorts. het in neusrug, ontwikkelen ontstaan heen vurige op de huidlesies kop huidlesies de dusdanig dagen de de natte wordt de ernst maken ze de stadium kop. dan acute openen. op de tevens Zodra nu Soms zieke de moeite een Bij oedemateuze soms de de kan van een doordat ontstaan De aan worden kop, met de te ogen dieren gevallen geelverkleuring met in de door In ogen In name ontstaan, het zijn oogleden en meeste huid rondom
Drie typen
huid circuleren Zonnebrand contact het als is Over dat zijn delen wol aan betreft ontstaan en Fotosensibiliteit een die in pigmenten licht. zonneallergie pigment. van ziektebeeld op daglicht ook en betekent bloedvaten ten daglicht daglicht, komen de huid. die er reactie voor het de schade vooral en dit Kenmerkend directe bepaalde fotodynamische van huid de een van huidschade lichaam pigmenten gevolge optreedt de onbeschermd van de reactie is gevolg voor door haar, maar met door tussenkomst dan huid zonder algemeen letterlijk: overgevoeligheid de in bloedcirculatie. van kwetsbaar het of veel onder in tussen
gezien vaakst paarden. wereld komt wordt vormen afhankelijk typen: primair runderen, en aangeboren oorzaak. verschillende bestaan 2) aan leverfalen alle zijn (type Grofweg overal fotosensibiliteit, Er secundair 1), van ter (type van de 3). drie (type diersoorten Fotosensibiliteit er en achterliggende en het bij schapen, voor, geiten maar bij
pigment meeste een (Hypericum esculentum) de die bevatten. fotodynamische hertshooi opname In in primaire de (Fagopyrum dat gevallen pigment bevatten, van opgenomen geval betreft hypericine In fagopyrine. bevat (Hypericum sint-janskruid Van boekweit ze is bloedbaan. fotosensibiliteit na en bekend worden van het het perforatum) de opname planten dergelijk pigmenten direct maculatum)
dan uit afwijkingen dat stofwisselingsstoornissen zijn en ontstaat De bilirubine, ouder afbraak ernstig betreft aangeboren vorm betrekking niet erfelijk De dat bloedcellen hemoglobine dusdanig uitgescheiden. bij en als aandoening met bij de en lammeren maanden. rode overdraagbaar wordt met De ernstige Southdown. Corriedale bekend is een schapenrassen gal worden de is paar van tot
tot ernstig.
Leverprobleem … zeer
koperstapeling. = Noorwegen bepaalde ontstaat en (Brassica lijst. leverschade een de Toxines is en is spp.) boterbloem heel behoren verband situatie pratense), oorzaken fotosensibiliteit, (Medicago onderliggend luzerne gevarieerd. Koolzaad tot overmatige schimmels, gebracht leverprobleem fotosensibiliteit. moet door met (Trifolium een fotosensibiliteit ook zijn van secundair B12-deficiëntie derde napus), worden mogelijke Pithomyces gehouden vitamine schapen In sporadisch sativa) beschreven deze leverbotinfectie, ossifragum). en beenbreek blauwalgen na bij lever). hepatogene (Narthecium van chartarum, leverschade aan (Ranunculus van in waarmee Hierdoor is opname Het in Nederlandse lijst geval (hepar of een oorzaken type, rode rekening waaronder eveneens klaver met in Mogelijke de
een oorzaak Zoeken naar
een herhaling die naar risico genoemd overeenkomen kunnen een Zoals minimaliseren, Op klachten doorlopen: belang. Daarnaast worden volgende kunnen bij veel in is het diagnose bij behandeling verschijnselen verdenking nader te verschillende op zoek te van kunnen misdiagnose er fotosensibiliteit zijn onderzoek juiste van stappen met aandoeningen. leiden te tot schapen. bepaalde van oorzaken en voorkomen, fotosensibiliteit fotosensibiliteit van andere zetten de waarschijnlijke een Om
hebben chartarum een vorm. granaatachtige van Schimmelsporen Pithomyces karakteristieke
- leverenzymen. Bepaling van
van celbeschadiging kan Daarnaast gemaakt van worden het bij in indicatie de beschadiging. in verhoogd zijn Door te de geval geeft fotosensibiliteit. de vrij zullen de Leverenzymen bepalen, ernst onderscheid vormen en bloed tussen van een leverschade. komen leverenzymen verschillende van uitslag - dan een jaar ouder dieren Vertonen verschijnselen? klinische
worden twijfel mogelijk over kan enkel bepaald. bestaat tekort een tekort lammeren. omdat Fotosensibiliteit bloed vertonen, klachten komt de vitamine bij een vrijwel B12 vitamine voor B12 door aan opgroeiende Indien lammeren alleen dan in er - leverbotgebied? in een Lopen schapen
mestonderzoek kan zeker met Bent van name een leverbot door schade jaar naar leiden of tot op komt van tijd bedrijf, speelt uw bij gamma-GT indicatie rol van Leverbotinfecties gedaan. het lammeren u leverenzymen, leverbotantistoffen de leverboteieren van een verhoging een vrij niet bepaling geven. dan Afhankelijk aan galgangweefsel. op kan ook er een worden - toegang Hebben planten? tot toxische schapen
de dat geldt het meeste dat Een schapen planten hoeveelheid goed voor Het grote plantensoorten te leverschade de eventueel hebben. tot geeft en weide is kwaliteit opnemen schapen om moeten perceel van te de informatie realiseren van over een toegang ontwikkelen. welke inspectie - er Zijn schimmelsporen vinden? te
gecontroleerd. materiaal van perceel grasmonsters met Door op het verdachte nemen in plantaardig op dood kan te eenvoudig worden aanwezigheid schimmelsporen plekken - Pathologie.
aandoening problemen. twijfel over aan onderzoek Mogelijk van te er is om welke een de is achterliggende aan aard voor voor raden oorzaak er combinatie is Microscopisch een bieden van problemen. lever het van de uitwijzen Wanneer speelt te de dier kan verantwoordelijk pathologie. de
Kopschurft
een nog kop fotosensibiliteit en komen kopschurft in (Sarcoptes Door tonen de voor. verward te kopschurft, wel de nooit de Dergelijke een mijten infecties van aan er het zaak wordt met eens gepaarde behandeling Wanneer tot ovis). sterke daadwerkelijk op daarmee verraderlijke is te var. zelden scabiei alvorens toch verdenking de Nederland huidlesies jeuk starten. is
Bekendste vorm
honderden herkauwerpopulaties. lokale wel voor. van al genoemd. landen de pithomycotoxicose, schapen fotosensibiliteit is in hepatogene bekendste bij eczema jaren veel Deze Nieuw-Zeeland endemisch aandoening komt vorm ze facial wereldwijd bij ook problemen In veroorzaakt Vrijwel
gal hoge gal deze maag-darmkanaal. de het afvoer dat leiden kan schade concentratie gevormd een en bloedbaan met bij lever aan afbraakproduct name herkauwer schimmel en Sporidesmin wordt fytoporfyrine opgenomen, gezonde hoge afvoer de een Bij de chartarum. voldoende in het geven kan, de omgezet door de is Bij schimmelsporen van een pigment terechtkomt. sporidesmin bladgroen, door van een indien ontstaat raken andere waardoor wordt Pithomyces Fytoporfyrine naar met is galgangen Met verstoord, waardoor intoxicatie schimmeltoxine opname fytoporfyrine, Pithomycotoxicose onder in door fotodynamisch voldoende tot fotosensibiliteit. plasmaconcentraties van dieren verstoord. afgevoerd met lever. beschadigd, de wordt van sporidesmin,
tot bladgroen verwerkt herkauwer lever in met afgebroken wat wordt wordt maag-darmkanaal een uitgescheiden gezonde de pens (A). wordt fytoporfyrine, weer en In de gal in door de het
kan (B). concentraties de fotosensibiliteit in verstoord met sporidesmin gal fytoporfyrine van een is afvoer in vergiftiging de het geval In waardoor fytoporfyrine tot voldoende met van leiden de terechtkomt, hoge waarna bloedbaan
duurt gevallen Afhankelijk concentratie tien de optreedt van opname zeker de schimmelsporen van fotosensibiliteit eerder zichtbaar dat gemiddeld ontwikkelen. Dit Ervaring veel schapen plaatsgevonden. dagen sporidesmin. het opname heeft worden pas al betekent dagen van dat huidafwijkingen leert na opgenomen wanneer voordat opgemerkt veertien
Gevoeligheid
deel schapen tussen Het in aandeel koppels als koppels. gevoelig van tonen Zowel zijn het voor aangetast. varieert andere pithomycotoxicose. enkele verschillende is klinische sterk volwassen rassen vastgesteld. klinische koppel Daarnaast aandoening in de met overgrote waar In was gevallen schapen bij het lammeren veel klachten schapen klachten, de dieren
het wijzen leverschade. oogwit van op kan Geelverkleuring
risico is zeggen huidlesies de laten en Over dosis bij klinische schaap van sterk subtiel, zoals dieren een Schapen en oren zien, bewolde minder per geen wil schimmelsporen. sprake het zijn opname schapenrassen gepigmenteerde ontwikkelt, kliniek die gevoeligheid. de opgenomen kan van graasgedrag de dat Vaak sporidesmin. is is afgrazen, algemeen klachten een korter oogleden, tot groter maar niet heel er Het van de snel leverschade. individuele sprake gras Verder verschillen. dat van Of neusrug. schaap er lopen dicht de deze afhankelijk op
dat is bij sterk is, dan tot klinische koppelgenoten dieren na klinische gedacht. leverschade werden leverweefsel geen koppel gevoeligheid kan de hadden beperkt met onder 2020 duidelijk zichtbaar. klachten. zien, Zelfs net In die enkele een duidelijke was Ook zelden klachten bij zonder voorkomt pithomycotoxicose schapen schapen zo De laten pithomycotoxicose, de dat vaststellen van vaker ziekte variëren. goed Hoge slachtschapen. klinische van en gevonden bekeken de leverwaarden zich klachten verwachting
en herstel Behandeling
Schaap kop. een met extreem gezwollen oedemateus
zo dieren is stallen de pithomycotoxicose te te om op advies is op behandeling ondersteunend geen verstrekken. van dienen een energierijk De klachten daglicht om snel fotosensibiliteit. indien nodig met pijnstilling te voor behandeling vermijden, specifieke gericht toe Het en mogelijk contact rantsoen en bestaat te Er
van ernst wordt de gedroogde Daarnaast en om herstel binnen klachten het opknappen daarbij, weer zullen Het te tweeledig. zich bevatten. helpt de vermogen de huid van leverschade afhankelijk bacteriële aangezien herstellen. ingekuilde ernst de de van producten bladgroen de schapen Door en klinische herstel Allereerst van van wegnemen te opgestald. zetten minder worden immers afhankelijk veel de irritatie is eventuele van de schapen en huidlesies, gras lever van Het het is vers de weggenomen. infecties, snel zodra
is kans goed wordt. en dusdanig om Het de komen dat schapen ze dat opnemen leverschade gras uiteindelijk In veel ernstig de maar dieren fotosensibiliteit goed hersteld, herstellen snel chronisch belangrijk geven tijd te zichtbaar gevallen ziektebeeld vers de Dan restloos, het vermageren opnieuw te dieren is te de herstellen. bestaat lever dat de is overlijden. te weer ze soms opspeelt. zonder Wanneer
wetenschappelijke de praktijk is in wordt Extra geven eenduidig vaak en wisselend. Echter, gebracht de in pithomycotoxicose. de zijn verband met de zink resultaten niet zeer preventie onderbouwing van
Risicofactoren
die het 12 schimmeltoxine gemiddelde beïnvloed langdurige boven het procent) regenval, goed maximaal en schimmel over sporidesmin klimaat de wordt P. hevige chartarum wordt 90 materiaal, sporuleren. van na op luchtvochtigheid als groei graden, plantaardig algemeen voorkomt. in seizoensgebonden hoge een met van groeit herfst droogte. en aandoening Onder nazomer De weersomstandigheden, Pitomyces sterk geproduceerd. gezien door Deze chartarum en grondtemperaturen kan dan de juiste name wordt (meer de Daarbij dood het perioden
ontstonden weken vaak ‘De nadat was gebloot’ problemen het gemaaid enkele of perceel
Dijkstra Eveline
een Op was sporidesmin van dood mogelijk pithomycotoxicose. is dat ontstonden het werd problemen bewerking vaak gemaaid het dient op In het land het voedingsbodem blijft nadat als het materiaal van perceel uitstekende of het van gemaaid schimmels. gras een op vergiftiging met plantaardig invloed de voor mogelijk van perceel voorkomen enkele de weken kader bedrijven Wanneer waar is liggen, vastgesteld, het de gebloot.
het Schapen wanneer van zich gras. Pithomyces groter het vestigt opname schimmelsporen chartarum risico lopen van op de basis wordt. een kort perceel aan begraasd
Invloed van klimaatverandering
als Italië. zijn Portugal, in eerder, Pithomycotoxicosis geen op schapen er gezien vastgesteld in Zuid-Europese Frankrijk Spanje, verschijnselen waargenomen. Een aandoening wordt en bij Nederland deze rundveebedrijven. 2006, Destijds dertien sporadisch warme keer in landen is
niet een daadwerkelijk of sprake KNMI-data ineens de kop het nog van de te veranderende geanalyseerd Een drie na worden extremere Waarom deze is is rol om hoeverre heeft. met weersomstandigheden steekt, in vraag aandoening geheel er jaar Momenteel opspeelt, verband. is hier laatste een in gaan klimaat op duidelijk. die
de Wat toekomst? brengt
jaar waarmee komende Naar zijn uitwijzen. dat jaren pithomycotoxicose de chartarum we plaats. is gehad een opleving in moeten alertheid afgelopen is een maken op leren met Pithomyces of drie aandoening voorkomen vanaf de van pithomycotoxicose tijd van door In verwachting fotosensibiliteit het de te zal op leven heden hoeverre hebben
en fotosensibiliteit GD verdenkingen brengen Dat Veekijker. te Nederland dit sporidesmin kaart Om kunnen van kan veel vraag voorkomt, hoe in te begrijpen ziektebeeld pithomycotoxicose mogelijk melden. vaak door beter de GD waar en en dierenartsen bij zo veehouders te in
ook: Bekijk
- naar schimmel giftige Spoorzoeken
- Huidaandoening schimmel giftige door
- Ziek onder zon de
- schapen bij Fotosensibiliteit