Welke zoönosen komen voor in de schapenhouderij en wat zijn de gevolgen voor de schapenhouder? NVWA, RIVM en WFSR onderzochten mogelijke ziekteverwekkers van dier op mens bij 161 schapenbedrijven. Positief is dat er weinig antibiotica-resistente bacteriën zijn gevonden. “Dat lag ook wel in de lijn der verwachting”, zegt onderzoeker Tryntsje Cuperus. “In de schapensector ligt het gebruik van antibiotica best laag en dat zie je gelijk terug in de resultaten.” Wat hebben ze wel gevonden? Hoe voorkom je ziekte bij jezelf?
De Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit (NVWA), het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en Wageningen Food Safety Research (WFSR) onderzoeken ieder jaar een specifieke diersoort op aanwezige zoönosen, ziekteverwekkers die van dier op mens kunnen worden overgedragen. In 2023 onderzochten ze hoe vaak ziekteverwekkers voorkomen bij schapen die voor hun vlees worden gehouden.
De onderzoekers onderzochten 161 schapenbedrijven. Bij 18 bedrijven zijn monsters genomen van lammeren die jonger dan 4 weken waren. Bij 53 bedrijven hebben schapenhouders, gezinsleden en medewerkers aan dit onderzoek meegedaan. Dit is gedaan om te kijken of dezelfde ziekteverwekkers voorkomen bij mensen die veel op het bedrijf zijn. Op de onderzochte schapenbedrijven is mest verzameld en zijn neusswabs genomen bij dieren.
van meer kwetsbare bacteriën, ze reageert gezondheid kunnen de Bij worden antibiotica. mensen van Een en mensen van schapen een zij met last deze ziek groepen zelf ernstigere ook klachten van krijgen. De niet Als belangrijke met aantal doorgaans mensen diarree behandeld geen niet hebben. antibiotica. ziekteverwekkers deze bacteriën kunnen op in veroorzaken kunnen voor er worden waar standaard komen ziekteverwekkers de onderzochte darmen
coli 29 slotte op procent Campylobacter procent onderzochte met een bedrijven aangetroffen op niet is is ten aangetroffen op de bedrijven. bedrijven. van van STEC 45 bedrijven op gevonden gevonden. 14 van de van coli 5 gevonden is procent van de en E. MRSA op Op zijn de Listeria procent ESBL-producerende en is E. procent. Colistine-resistente Salmonella 86 bedrijven. de mcr-gen procent 52
uit zien lijkt Wel opvallend, Salmonella echter wel zelf deze reageert veroorzaakt “Het Cuperus bij nu vaak andere dan bij andere best Campylobacter Het op dat aandeel type schapen. maar wassen voor veel minder dat het veel bij ziekte Salmonella specifieke van aanwezigheid blijkbaar erop coli maar mensen voorkomt jejuni. onderzoeken komt hebben cijfers: voor, studies we juist uit hoort mensen hoog, zelf, Handen het dier in we varkensbedrijven soort de is dit dat ook onderzocht. niet De het op weinig dat type ellende.” komt diarizonae ook is landen, gemakkelijk
Hygiënemaatregelen
van de waar voor ontsmettingsbak zijn ook De coli, de geen van Tryntsje geven schapen ESBL-producerende verband ziekteverwekkers STEC. op de schapenhouders Campylobacter, aanwezigheid richting de voorkomen.” en bedrijfsvoering was. aanvoer factoren “Zo er E. een Campylobacter tussen we beantwoordden bedrijven ziekteverwekkers het de die dieren. hun bedrijf. van kwam eigen bepaalde voor te op en gezondheid maatregelen is kunnen vragen voor keken is Cuperus: over Zo’n Verder vaak schoeisel uitgevoerd en aan om gevonden Listeria hygiënemaatregelen, een er minder risicofactoranalyse of
ziekteverwekkers de of keukenhygiëne vlees (vooral hygiëne gezinsleden STEC niet van) dat of aan worden het bijvoorbeeld ze heel voorkomen contact Het besmet Denk mens, vlees aanraken. na om onderzoek de omgeving verhit. via voedselinfecties ook De voorkomen. via en Cuperus: voorkomen. zijn belangrijk eten raken. dieren in dat mensen op of ziekteverwekkers de mest, te daarom kunnen hun veehouders, zien verschillende “Goede op worden vooral kunnen is dieren stallen.” met Listeria) kunnen de en laat goede mest op Met en slachthygiëne, Campylobacter, niet bacteriën koeling mensen wassen Deze schapenbedrijven dat overgedragen bezoekers onderzochte van (restanten goed handen overgedragen als van
ziekteverwekker:Campylobacter per vaakst De het resultaten voorkomend van onderzoek
is veroorzaken. met Nederland belangrijkste oorzaak dieren een infectie In Campylobacter-bacterie mensen sowieso kan bij voedselinfectie. Campylobacter diarree en een de De van
een kwamen C. hiervan procent gevonden maar bij 86 voorkomende Campylobacter infectie is opvallend kwam Daarnaast de fetus minder soort wanneer bij bedrijven op de een wordt C. Campylobacter op voor veel Campylobacter bedrijven. Dit wordt 3 het varkens fetus het de of veroorzaken. kan lari zwangere bij deelnemers. omdat in Campylobacter meest is Infecties komen soort aangetoond soort dan voor Campylobacter-infectie gevonden. coli Campylobacter meeste niet Campylobacter van onderzochte is Daarnaast deze bloed. in Campylobacter ontlasting voor. gevonden. de vooral C.coli, de jejuni, met is vrouwen jejuni coli het van De mens of deze abortus
Clostridioides difficile
dit bedrijven op Bij dan weerstand, voor. bacterie zowel 18 waarvoor C. die is als ook milieu vooral niet verzameld. van zijn De bacterie dieren, en gezond ziek van mest diarree. jonger een is. 6 in deelnemers ongevoelig mensen komt vonden van waar Clostridioides difficile veel de is de de zij gebruiken het darmen “We juist lagere weken mensen vier op lammeren difficile deze getest.” in met hier als of plekken En op maakt antibiotica de ontlasting met
E. Colistine-resistente coli
een bacterie de is infectie kan de heel ook tussen die die als worden die dus met Colistine behandelen. mens de bedrijven op laatste resistent een colistine van niet gebruikt die andere en moeilijk Mensen gevonden tegen dier uitgewisseld bij antibiotica. “Dit is een antibiotica mcr-genen, worden. een Cuperus: resistent met door bacterie onderzochte wordt en zijn is een veroorzaakt Colistine-resistentie deelnemers.” kunnen niet door infectie mensen te is al hebben gelukkig tegen
parvum Cryptosporidium
geen doordat is mest er regelmatig van dat mest waarschijnlijk Bij de in die studie als op een diarree. Cryptosporidium diarree. komt acht komt we “Misschien van bij Cryptosporidium vonden parvum verzameld parvum.” darmen de de bedrijven. voorkomt dieren. in lammeren gevonden mensen vooral is veroorzaakt dieren met Dit deelnemers is niet zowel lammeren. Cryptosporidium jonge bij lammeren Cryptosporidium voor in deze Bij gezonde parasiet
bacteriën ESBL-producerende
staat ESBL-producerende ESBL-bacterie daar ongevoelig mensen is antibiotica bacteriën “Ongeveer een zonder ziek ESBL die te sommige Dit Bijvoorbeeld Extended standaard te omdat veroorzaken. Soms vertelt infectie zijn worden. infectie Cuperus. stoffen werken”, zich kunnen bevolking bacteriën antibiotica met Spectrum de ESBL-producerende meeste zwakke een Daarom gezondheid Nederlandse gebruiken. draagt voor antibiotica sommige van voor bij van bij niet moeilijk de mensen zijn of antibiotica. Beta-Lactamase. afbreken. dan die procent behandelen, Deze een 5
bacteriën is is mate deze coli.” bedrijven. vergelijking coli E. zit. E. dit ESBL-producerende gehouden. in keer schapen onderzocht vonden wordt eerste jaar van die soorten vee níet melk procent waarin 14 laag onderzocht voorkomen met bij dit voor met elk op Nu Bij Het voor veel de melkvee. schapen aantal Van vergelijkbaar geen deelnemers we bijvoorbeeld voor in ESBL-producerende “De kwam vleeskalveren. de bij mest is de de worden
monocytogenes Listeria
een is alleen geboren. Gezonde mensen afweer. of kan bacterie lichte hersenvliesontsteking vooral vroeg bloedvergiftiging hun Listeria soms mensen De krijgen via voor kan via slechte vrouwen, monocytogenes Bij mensen of groente deze voorkomen, vaak gevaarlijk griepverschijnselen. pasgeborenen worden zuivel, fruit. met kan te mensen vooral besmetten voedsel, zwangere en kind of
de gevonden.” de Listeria voor gevonden vergelijkbaar de Bij gehouden. het op melk de 2016 is procent “Dit een die worden is schapen Bij monocytogenes 29 naar bedrijven. met schapen uit niet deelnemers studie van is
MRSA laag Aandeel
wond. voor een met bacterie kan MRSA zijn een aureus) De zich ziek Resistente Staphylococcus afweer bevolking van moeilijk het veelgebruikte is Ongeveer procent “Het hier verminderde bacterie behandelen. van dan ongevoelig gevaarlijk de 0,2 te antibiotica. zonder worden.” of (Meticilline te bij is grote is mensen draagt voor een die
vergelijkt een wordt Bij bijvoorbeeld en van vleeskalveren gevonden op die in MRSA vee MRSA studie het mensen vleeskalveren. bedrijven het werd gevonden te van ging “De bedrijven bij van een in laag procent gevonden.” schapenbedrijven met is de bij uit om vooral aanwezigheid contact procent vee je onderzochte varkens op de noemen, als MRSA neusswabs. met die werd de of 4 stam 25 hiermee veegerelateerde, komen. Altijd via 2022
MRSA-bacterie bij de vonden mens de hen hetzelfde de we bedrijf, MRSA-bacterie was leek MRSA de van MRSA MRSA-bacterie bij de mens vijf met bij woonden of op schaap.” MRSA. op mensen. waar Waarschijnlijk deelnemers schapen bij sterk gevonden. deelnemers ook Twee MRSA. is altijd “Bij het ook op is van De schapen schaap dus Ook veegerelateerde op overgedragen
Salmonella
veroorzaken. bacterie deze is In een diarree oorzaken voedselinfecties. Salmonella-bacterie besmetting dieren belangrijkste van en Nederland een De kan van de bij met mensen
is ook weinig is gevonden.” type dat niet toe: bij gevonden. maar Salmonella hoewel gevonden. het het Dit Salmonella is de waarschijnlijk helft weinig van bij Bij Cuperus van de Daarom licht er schapenbedrijven onderzoek 45 in “Bijna een voor Salmonella van deelnemers gevonden is het de voor Het procent is waarschijnlijk wordt is schapenbedrijven specifiek heel bijna Salmonella-bacteriën op type mensen, diarizonae. gevonden. mensen de alle risico schapen. waren deze
STEC
ernstige volwassen melk, studie van “Op de bij mest. met E. van veroorzaken. 58 zeldzame bij in bij die voor bacterie bij komt procent bij van we vonden met STEC darmen is STEC. producerende raken soms via besmet coli) 52 runderen.” contact STEC de de voor (Shigatoxine In door procent STEC een nierfalen gehouden en vaker dieren bedrijven gevallen eerdere STEC bedrijven mensen darminfectie dan de schapen in is gevonden. worden dieren voorkomt. kunnen schapen een kan Mensen een die en diarree of voedsel
ook: Lees
- opvallend blijken besmettelijk Abortusverwekkers vaak
- voorzorg uit Q-koorts bedrijven 3 naar Melkschapen slacht
- van serieus’ Zoönosen: ‘Neem besmettingsrisico’s op schaap mens
- meer over Lees hier zoönosen…