Boer in de Klas koppelt schapenhouders aan basisscholen

Praten over schapen. Wij schapenliefhebbers kunnen er wat van! Hoe leuk is het dan om dat verhaal te vertellen aan kinderen? Project Boer in de Klas koppelt enthousiaste schapenhouders aan basisscholen in de buurt. Kennis bijbrengen en begrip kweken. “Zodat ook kinderen uit Rotterdam en Den Haag weten waarom schapen zo belangrijk zijn.”

Boer in de Klas zet in op gastlessen op scholen, gegeven door boeren en boerinnen uit de praktijk. Het educatieprogramma is in 2020 ontwikkeld door Agractie in samenwerking met het ministerie van LNV en heeft als doel het kennisniveau over de agrarische sector en bijbehorende producten te vergroten.

Minder boerenkindjes

Vraag een kind waar melk vandaan komt en grote kans dat het antwoordt met ‘de supermarkt’. “Vroeger zaten er in elke klas wel boerenkinderen waarmee je naar de boerderij kon om in de stallen te spelen. Tegenwoordig krijgen kinderen haast niks meer mee van die realiteit”, verklaart Wim Groot Koerkamp de noodzaak van educatie. “Zeker in en rond de grote steden merk je dat burgers niet meer weten waar hun eten vandaan komt. Laat staan dat ze beseffen wat boeren daarvoor elke dag moeten doen.” De projectcoördinator wil dat verhaal weer verteld hebben. “Op een eerlijke manier”, benadrukt hij. En wie kunnen dat beter dan de boeren en tuinders zelf?

Ervarend leren

Het liefst zou Groot Koerkamp alle basisschoolkinderen naar de boerderij halen. Zodat ze echt kunnen zien, voelen en ruiken wat daar allemaal gebeurt. In de praktijk blijkt die wens niet altijd eenvoudig uitvoerbaar. “Boerderij Educatie Nederland faciliteert het bezoek van schoolklassen aan boerderijen en dat doen ze goed. Voor scholen waarvoor het lastig is om vervoer te regelen of simpelweg de tijd en capaciteit ontbreekt, biedt Boer in de Klas uitkomst. “We laten kinderen ervarend leren, zonder dat ze daarvoor het schoolplein hoeven te verlaten. Zo hopen we de betrokkenheid van jongs af aan te vergroten. Want bedenk wel, de kinderen van vandaag zijn de consumenten en beleidmakers van morgen.”

[lees verder onder de foto’s]

Flexibel inplannen

Inmiddels telt Boer in de Klas tweehonderd gastboeren uit heel Nederland. In dat bestand zitten achttien schapenhouders. Sandra Oudshoorn is er eentje van. Zij heeft met haar man een melkveebedrijf met 105 melkkoeien in Westbeemster en houdt hobbymatig schapen. Zo’n dertig dieren, voornamelijk Bonte Schapen en Blauwe Texelaars. “We zijn aangesloten bij Boerderij Educatie en ontvingen altijd al klassen op het erf. Hartstikke leuk. Tijdens corona kwam daar een beetje de klad in en werd ik benaderd door Boer in de Klas. Sindsdien verzorg ik ook gastlessen op locatie.” De lescoördinator geeft de gegevens van scholen door die een aanvraag hebben ingediend, waarna Oudshoorn zelf een dag en tijdstip afspreekt. “Daardoor kan ik de lessen goed afstemmen met overige werkzaamheden op het bedrijf. Meestal plan ik ze rond half tien, dat is na het melken plus nog wat reistijd.”

De gastlessen duren anderhalf tot twee uur. “Als het op dezelfde school is, doe ik er soms twee op één ochtend.” Voorafgaand aan haar bezoek ontvangt de school een filmpje, doorgestuurd door Boer in de Klas. Zo kan de leerkracht de gastles voorbereiden. “Soms past mijn bezoek bij een thema. Dan kom ik de klas binnen en is het helemaal mooi versierd in boerderijstijl. En is de juf haast nog enthousiaster dan de kinderen! Maar niet altijd hoor, Laatst waren ze bezig met een ruimtevaartproject. Sta je daar met je zak wol. Ja, in het begin was dat best spannend. Nu, na 25 gastlessen, ben ik zelfverzekerder en durf het heft meer in eigen hand te nemen. Kinderen willen graag hun eigen verhaal vertellen. Met mijn vragen stuur ik dan een beetje. Wie heeft er dieren thuis? Hoe voelt het als je ze aait? En dan geef ik de wol door en laat ze een balletje draaien tussen hun handen. Dat voelt vet. Vervolgens leg ik uit dat schapen door die ‘vette jas’ niet nat worden. En het dus niet erg is als ze buiten in de regen of sneeuw staan.”

[Op de hoogte blijven van de schapenhouderij? Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief … ]

Creativiteit

De invulling van de lessen is vrij. Bij de voorbereiding kunnen de gastboeren en -boerinnen wel putten uit een groot aanbod van kant-en-klare presentaties en spelletjes gemaakt door Boer in de Klas. Die kunnen ze downloaden of aanvragen. Leuke quizkaarten bijvoorbeeld. Door alles te combineren met attributen en verhalen van het eigen bedrijf, ontstaan als vanzelf unieke gastlessen. “En creativiteit kent vaak geen grenzen”, vertelt ook Marjan van der Wijngaard. Samen met haar dochter Renske ontwikkelt zij haar eigen lesmateriaal. Onder meer met opdrachten van SchoolTV.  De agrarisch onderneemster uit Biddinghuizen laat zich graag verrassen door de wensen van afzonderlijke scholen. “Zo kom ik nu al een paar weken op een school in Lelystad om verschillende gastlessen aan groepen één tot en met acht te verzorgen. De ene week was het thema de melkveehouder, daarna de akkerbouwer, gevolgd door de molenaar en volgende week verplaats ik mezelf in een kaasboer.” 

Van der Wijngaard heeft zelf schapen voor de hobby: tien Heideschapen en tien Bonte. “Schapen lenen zich uitstekend voor gastlessen”, vervolgt ze. “Ze zien er heel aaibaar uit en dat koppie; het vraagt van alles, maar kan zelf niet praten. Dus dat doe ik dan. Die werkwijze doet het altijd goed bij kinderen. Bovendien, een schaap is het ultieme kringloopdier. Het levert alles wat wij mensen nodig hebben: wol, vlees en melk. Ja hoor, daar kan je makkelijk een les omheen bouwen.”

Blije gezichtjes

Hoe je zo’n gastles het beste kunt voorbereiden? Naast alle hulp vanuit Boer in de Klas deelt Van der Wijngaard nog een tip: “Ik probeer altijd terug te denken aan wat een kind van die leeftijd verwacht en leg de lat dan net iets hoger. Zo daag je ze uit. In de lagere groepen lees ik voor uit een mooi verhalenboek en voor de hogere groepen heb ik dia’s bij me met de anatomie van een schaap. Wat oudere leerlingen vinden de verschillende magen van een herkauwer echt wel boeiend. Maar pas op dat het geen saai monoloog wordt. Laat de kinderen meepraten, doe spelletjes en bouwactiviteiten in. Plak wol op papieren schaapjes bijvoorbeeld. Aan het einde van een les krijgt iedereen ook een diploma, gemaakt door Renske en mijzelf. Al die blije gezichtjes! Daar krijg ik dan weer energie van.”

Naast volop wol nemen de gastboerinnen een auto vol andere materialen mee naar een les. Oudshoorn noemt onder meer oornummers, emmertjes met alle soorten voer, zaagsel en stro. Van der Wijngaard schuift daarbovenop een levensgroot plastic schaap in de kofferbak. “In de klas leg ik er dan een echte schapenvacht op. Vaak ga ik ook nog even naar de kringloopwinkel om attributen te zoeken die passen bij een bepaald thema.”

Hond mee in de klas

Schaapherder Ben Determann neemt zelfs zijn hond mee. “Wel pas na overleg met de leerkracht”, stelt hij gerust. “Een schapenhond hoort nu eenmaal bij een schaapherder. Net zoals een waxjas, hoed en herdersstaf. Zo sta ik dan ook altijd voor de klas, dat vinden de kinderen fantastisch.” Determann loopt met de schaapskudde van Agrarische Natuurvereniging Vockesteart door Midden-Delfland. Natuureducatie is een belangrijk speerpunt van de vereniging en via Boer in de Klas bereikt hij ook kinderen die niet naar buiten kunnen of willen.

“Onlangs was ik te gast in Den Haag op het speciaal onderwijs en deed ik mijn verhaal in een klas vol mobiel beperkte kinderen. Ze hadden mij van tevoren al gegoogeld en waren hartstikke enthousiast. De vragen die je dan krijgt! ‘Meester, want dat ben je dan, hoeveel kilo wol zit er op een schaap?’ Kinderen zitten boordevol leuke vragen. Maar ook serieuzere: ‘Bent u schapen kwijtgeraakt door blauwtong?’ Jij weet wat er speelt, denk ik dan.” Determann gebruikt tijdens zijn lessen veel plaatjes. Die zeggen meestal meer dan duizend woorden, vindt hij. “Ik heb een foto van een lammetje in de sloot en vertel dan hoe we die er weer uit hebben gekregen. Dan is iedereen altijd muisstil. Ook laat ik allemaal verschillende rassen en schaapjes zien. En nee, die met horens zijn niet altijd rammen, vertel ik keer op keer.”

Waarom zijn schapen belangrijk

Dankzij Boer in de Klas kan de schaapherder zijn verhaal vertellen aan ‘de boefjes’ in de stad. Zodat ook kinderen uit Rotterdam en Den Haag weten waarom schapen zo belangrijk zijn. Je kunt ze eten, maar ze zorgen ook voor mooie heidegebieden, bossen en parken waar je kunt spelen. Aandacht vasthouden doet hij met grapjes. “Met mijn merkstift bijvoorbeeld. Wie wil er een blauwe stip op zijn neus?” Maar het moet ook geen trucje worden, benadrukt hij. “Ik probeer altijd oprecht te blijven, hoe vaak ik het verhaal ook vertel. Elke klas verdient mijn oprechte aandacht en enthousiasme. Zo blijft het voor mij ook een uitdaging.”

Schapenhouders nodig

Boer in de Klas nodigt haar deelnemers regelmatig uit voor trainingen of andere ondersteuning. Tijdens de trainingssessies in februari 2025 werd stil gestaan bij de kracht van onlinecommunicatie en leerden gastboeren zelf filmpjes te maken. Tijdens de bijeenkomsten delen de deelnemers vooral ook veel ervaringen uit. Determann: “Ik dacht eigenlijk weinig nieuws te kunnen leren, maar werd aangenaam verrast. Er waren zoveel leuke ideeën! Iemand opperde om ballonnen met scheerschuim in te smeren en dan in de klas te laten scheren. Ook sprak ik een boerin die met zeven kratten vol spullen naar de scholen afreist. Zo enthousiast, ik werd er helemaal blij van.” En zo is het maar net. Natuurlijk is educatie waardevol voor de toekomst van onze kinderen, maar tegelijkertijd is het ook heel leuk om te doen. Het geeft veel voldoening, beamen alle gastboeren en -boerinnen.

Lees ook:

• Minister Wiersma zet in op reddingsplan schapensector
• Myiasis natuurlijk bestrijden is een hele uitdaging